كوچكى از همه عاقلتر ! بنابر اين ، از حق و اهل حق پيروى كنيد ، هر جا كه باشد » . « 1 »
2 - ويژگىهاى كوفيان و شاميان
بخش اخير اين خطبه كه از يك سو مردم را به پيروى از اهل بيت عليهم السّلام دعوت مىكند و از سوى ديگر ياد آور ويژگىهاى اصحاب خاص رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله مىشود ، رابطهء لطيفى با بخشهاى نخستين اين خطبه كه از مردم عراق و كوفه شديدا نكوهش مىكند ، دارد زيرا از يك سو ، به آنها مىفهماند كه شما هيچ عذرى در پيشگاه خدا نداريد زيرا رهبر شما از اهل بيت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است .
از همان كسانى است كه رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله سفارش آنها را كرده ، كه مردم دست از دامنشان برندارند ؛ همانها كه در كنار قرآن قرار دارند و كشتى نجاتند ؛ در حالى كه پيشواى مردم شام ، مردى است منحرف ، ظالم و غارتگر و از بقاياى عصر جاهليّت ؛ لذا از اين نظر حجّت بر شما تمام است .
ديگر اين كه ، ضعف و زبونى شما نه به دليل عدم قدرت جسمانى است ، بلكه از نظر روحانى و معنوى و رابطه با پروردگار ضعيف و ناتوانيد ؛ از اين رو ، آنها را به پيروى عملى از اصحاب خاصّ رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله دعوت كرده كه قوىترين رابطهها را با خدا داشتند : در پيشگاه او به عبادت برمىخاستند و به سجود مىپرداختند و پيكرشان از خوف خدا مىلرزيد ، آثار سجده در صورت آنها نمايان بود و اشك خوف و شوق بر صورتشان جارى و اين تعبّد و تعهّد رمز اصلى پيروزى آنها بر دشمن بود .
3 - كدام يك از صحابه ؟
ممكن است افراد ساده انديش از اطلاق كلام حضرت چنين تصوّر كنند كه
هامش
( 1 ) تفسير قمى ، طبق نقل بحار الانوار ، جلد 23 ، صفحهء 130 ، حديث 12 .