المسلمين قيام نمودند و « معاويه » كه فتنههاى فراوانى ، از جملهء فتنه « صفّين » را رهبرى مىكرد .
بسيار ساده لوحى است كه ما در برابر واقعيّتهاى روشن تاريخ و آيات صريح قرآن ، چشم بر هم نهيم و همهء صحابه را با آب تنزيه بشوييم و دامان آنها را پاك و پاكيزه كنيم .
بنابر اين ، اگر امام امير المؤمنين عليه السّلام در اين خطبه ، يا خطبههاى ديگرى مدح و تمجيد بليغى از صحابه مىكند ، به يقين منظور اصحاب خاصّ رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله است كه گروه قابل ملاحظهاى از ياران او را تشكيل مىدادند و در تمام ميدانهاى نبرد در صفوف مقدّم جاى داشتند و همواره سر بر فرمان رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله مىنهادند و بسيارى از آنان در عصر پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله شربت شهادت نوشيدند .
به هر حال ، اين گروه از ياران پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه عالىترين درس بندگى و عبوديّت خداوند و استقامت و ايستادگى و ايثار و فداكارى را در راه اسلام ، از محضر بزرگترين استاد جهان بشريّت ، يعنى پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله آموخته بودند سزاوار است الگو و اسوهء مسلمانان ، در هر عصر و زمان باشند .
همانها كه به گفته مورّخان هنگامى كه مىخواستند از يكديگر جدا شوند ، سورهء « و العصر » را يكى براى ديگرى مىخواند و او را به ايمان و عمل صالح و طرفدارى از حق و صبر و استقامت دعوت مىكرد . « 1 » همانها كه به تعبير قرآن آثار سجده در چهرههايشان نمايان بود :
« سِيماهُمْ فِي وُجُوهِهِمْ مِنْ أَثَرِ السُّجُودِ »
« 2 » . و همانها كه در برابر دشمنان شديد و محكم ، و در برابر دوستان نرم و ملايم بودند :
« وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْكُفَّارِ رُحَماءُ بَيْنَهُمْ »
« 3 » .
هامش
( 1 ) اسد الغابه ، جلد 3 ، صفحهء 144 .
( 2 ) سورهء فتح ، آيهء 29 .
( 3 ) سورهء فتح ، آيهء 29 .