جملهء « سرته القصد » شبيه چيزى است كه در قرآن آمده :
« وَ كَذلِكَ جَعَلْناكُمْ أُمَّةً وَسَطاً »
. « 1 » و اشاره به اعتدال سيرهء پيامبر و دورى او از هر گونه افراط و تفريط در تمام زمينههاى عبادى و اخلاقى و سياسى و اقتصادى بود .
ممكن است براى كسى اين توهم ايجاد شود كه جملهء « و حكمه العدل ؛ حكم او عين عدالت است » كه با اين حديث معروف متضاد است ؛ آنجا كه رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « إنّما أقضي بينكم بالبيّنات و الأيمان ، و بعضكم ألحن بحجّته من بعض ؛ فأيّما رجل قطعته من مال أخيه شيئا ، فإنّما قطعت له به قطعة من النّار ؛ من در ميان شما به وسيلهء شهود و قسم داورى مىكنم و ممكن است بعضى از شما در اقامهء دليل خود ، از بعضى گوياتر باشد ( و بتواند ادّعاى خود را در ظاهر ثابت كند و من مطابق آن حكم خواهم كرد ، ) ولى بدانيد هر كسى كه من بخشى از مال برادر مسلمانش را ( بدين طريق ) به او بدهم ، بخشى از آتش دوزخ را به او دادهام ! » « 2 » چرا كه مفهوم اين حديث اين است كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله ممكن است ، حكمى بر خلاف واقع بدهد .
ولى جواب اين سخن روشن است ؛ هيچ گاه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در مقام قضاوت از وحى الهى و جبرئيل كمك نمىگرفت ؛ بلكه احكام او هميشه مطابق مدارك موجود بود ؛ و اين عين عدالت است كه قاضى بر طبق مدارك موجود قضاوت كند ؛ حال اگر شخصى نتواند مدارك خود را خوب ارائه دهد و يا مدارك خويش را بر اثر سهل انگارى و يا هر عامل ديگر از دست داده باشد و مظلوم واقع شود ، هيچ گونه خدشهاى در حكم عادلانه قاضى وارد نمىشود و اگر غير از اين باشد ، عادلانه نيست .
در آخرين قسمت از اين بخش امام عليه السّلام به شرايط سخت و بحرانى عصر ظهور پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله مىپردازد ، تا عظمت دعوت او و زحمات طاقت فرساى آن حضرت را
هامش
( 1 ) سورهء بقره ، آيهء 142 .
( 2 ) وسائل الشيعه ، جلد 18 ، صفحهء 169 ، حديث 1 .