مىفرمايد : « فتنههاى آنها پشت سر يكديگر بر شما وارد مىشود ، با قيافهاى زشت و ترسناك ، و همراه پارههايى از آداب و رسوم جاهليّت ؛ نه راهنمايى در آن ميان خواهد بود و نه پرچم نجاتى » . ( ترد عليكم فتنتهم شوهاء « 1 » مخشيّة « 2 » ، و قطعا جاهليّة ، ليس فيها منار هدى ، و لا علم يرى ) .
امام عليه السّلام با اين ويژگىها تمام شرايط و اوضاع حكومت بنى اميّه را ترسيم كرده و پايان آن را نشان داده ؛ گويى در اين دوران تاريك هشتاد ساله ، مىزيسته است و همه چيز را به رأى العين ديده ، حكومتى كه از قانون خدا پيروى مىكرد ، نه بهايى براى ارزشهاى اسلامى قائل بود و نه قوانين اسلامى را به رسميّت مىشناخت .
حكومتى خود كامه ، ظالم ، بىمنطق و مملوّ از فتنهها كه نمايانگر عصر جاهليّت بود .
حكومتى كه حتّى به مصالح و منافع مادّى خويش نمىانديشيد و آن قدر ظلم و ستم در اين دوران هشتاد سال مرتكب شد ، كه در تاريخ بشريّت كم نظير است .
آرى ! امام همهء اينها را براى مسلمانان پيش بينى كرد و هشدار داد . تعبير به « أرباب سوء بعدي » اشارهء لطيفى به اين حقيقت است كه ، شما كه به حكومت اسلامى و انسانى عادلانهء من تن نداديد و در حفظ و دفاع از آن كوتاهى كرديد بايد در انتظار چنين زمامداران و حكّام سوئى بوده باشيد .
بعضى از « شارحان نهج البلاغه » مطلبى نقل كردهاند كه نشان مىدهد بنى اميه با گروهى از مردم واقعا به صورت برده و غلام رفتار مىكردند ، تا آنجا كه در « شرح نهج البلاغهء تسترى » آمده است كه آنها بسيارى از مسلمين را به بردگى گرفتند و به گردن آنها مهر بردگى مىزدند و در كف دستهاى آنها علامتى مىگذاشتند . « 3 »
هامش
( 1 ) « شوهاء » از مادّهء « شوه » ( بر وزن قوم ) به معناى زشتى است و « شوهاء » به معناى زشت و قبيح است .
( 2 ) « مخشيّه » به معناى مخوف از مادّهء « خشيت » به معناى خوف گرفته شده است .
( 3 ) شرح نهج البلاغهء تسترى ، جلد 6 ، صفحهء 106 .