ولى امام عليه السّلام با صراحت مىفرمايد : « هيچ گونه مشقّتى براى خداوند در اين زمينه وجود ندارد ( نه تنها در علم و آگاهى بر آنها ، بلكه ) در حفظ و نگهدارى آنچه از مخلوقات ابداع كرده ، مشكلى براى او رخ نداده ؛ ( اضافه بر اين ) در تنفيذ امور و تدبير موجودات نيز ، ملالت و فتورى بر او عارض نشده است » . ( لم يلحقه في ذلك كلفة ، و لا اعترضته في حفظ ما ابتدع من خلقه عارضة ، و لا اعتورته « 1 » في تنفيذ الأمور و تدابير المخلوقين ملالة و لا فترة ) .
« بلكه علمش در آنها نفوذ يافته و شمارش او همه را شامل شده ، و عدالتش همه را در بر گرفته است ، و با اينكه آنها در آنچه شايستهء مقام اوست تقصير و كوتاهى دارند فضل و رحمتش شامل حال همهء آنهاست » . ( بل نفذهم علمه ، و أحصاهم عدده ، و وسعهم عدله ، و غمرهم فضله ، مع تقصيرهم عن كنه ما هو أهله ) .
امام عليه السّلام در جملههاى پر معناى بالا ، بر چند نكته تأكيد مىكند ؛ نخست اين كه :
احاطهء علمى خداوند به تمام جزئيّات عالم هستى هيچ مشكلى براى او ندارد ؛ ( چرا كه علم خداوند ، علم حضورى است نه علم حصولى ، آن گونه كه شرحش در نكات خواهد آمد ) .
ديگر اين كه : علاوه بر احاطهء علمى ، حافظ تمام آنها است كه چيزى برتر از علم است ؛ اين حفظ و نگهدارى نيز مشكلى براى آن ذات مقدّس ايجاد نمىكند ؛ ( چرا كه همه وابسته به وجود او هستند ) .
و ديگر اين كه : علاوه بر آگاهى و نگهدارى ، مدير و مدبّر آنها است و در مسير كمال ، آنها را رهبرى و راهنمايى مىكند ؛ اين نيز ، فتور و ملالتى براى آن ذات پاك ندارد و بى آن كه در انتظار معرفت و شكر خلايق باشد ، فضل او همه را شامل شده و عدل او همه را فرا گرفته است .
هامش
( 1 ) « اعتورت » از مادّهء « إعتوار » به معناى دست به دست كردن و عارض شدن است و در اينجا مناسب ، معناى دوم است .