آرى علمش بىپايان ، قدرتش بىانتها و فضلش نامحدود است و از او جز اين انتظار نمىرود .
نكتهها
1 - وسعت عجيب علم او !
بياناتى كه مولا امير مؤمنان على عليه السّلام در اين بخش از خطبه دربارهء وسعت علم پروردگار فرموده و جزئيّات عجيبى را مورد دقّت قرار داده ، انسان را به ياد آيهء شريفهء سورهء « لقمان » مىاندازد كه مىفرمايد : «
« وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ »
؛ اگر تمام درختان روى زمين ( براى نوشتن كلمات خدا ) قلم شوند و دريا براى آن مركّب گردد و هفت دريا به آن افزوده شود تا كلمات الهى ( معلومات خدا ) را بنويسند ( قلمها و درياها تمام مىشوند ، ولى ) كلمات خداوند تمام نمىشود ؛ چرا كه خدا قادر و حكيم است » « 1 » اگر به اين نكته توجّه كنيم كه آنچه را مولا امير مؤمنان عليه السّلام بيان فرموده ، غالبا مربوط به كرهء زمين و مخلوقات آن است ؛ حال آنكه در اين فضاى عظيم آسمانها ، ممكن است ميليونها ، يا ميلياردها كرات آسمانى با عجايب و شگفتيهاى زيادى باشد كه خداوند به تمام جزئيّات آنها آگاهى دارد و نيز اگر به اين نكته توجه كنيم كه اين جهان ، ميلياردها سال قبل از ما بوده و معلوم نيست تا كى ادامه خواهد يافت ؛ اگر حوادثى را كه در اين زمان فوق العاده طولانى روى مىدهد ، بر آنچه گفته شد بيافزاييم سر از اعداد و ارقامى در مىآورد كه هيچ كس قادر به بيان آن نيست و جز خدا آن را نمىداند .
ولى نبايد فراموش كرد كه هدف امام عليه السّلام از بيان اين حقايق و دقايق ، از يك سو ، افزايش معرفة اللّه در شنوندگان است و از سوى ديگر ، تربيت نفوس انسانى به خاطر
هامش
( 1 ) سورهء لقمان ، آيهء 27 .