آنچه امام عليه السّلام در اين بخش از خطبه بيان فرموده ، همان است كه از طريق علوم طبيعى ثابت شده است ؛ زيرا ريشههاى كوهها در زمين فرو رفته و در بسيارى از مناطق زمين ، از زير به هم پيوستهاند و همچون شبكهاى اطراف زمين را گرفته و در برابر فشار درونى زمين كه از موادّ مذاب آن برمىخيزد ، مقاومت مىكند و جلوى بسيارى از زلزلهها را مىگيرد .
اين همان چيزى است كه در قرآن مجيد بارها به آن اشاره شده و گاه كوهها را به منزلهء ميخهاى زمين شمرده
« وَ الْجِبالَ أَوْتاداً »
« 1 » و گاه مىفرمايد : « در زمين كوههايى افكنديم تا جلو حركات ناموزون آن را بگيرد » .
« وَ أَلْقى فِي الْأَرْضِ رَواسِيَ أَنْ تَمِيدَ بِكُمْ »
. « 2 » البتّه كوهها فوايد فراوان ديگرى نيز دارد ؛ از جمله ذخيرهء آبهاست كه گاه در درون آنها به صورت چشمهها خارج مىشود و گاه در بيرون به صورت ذخيرههاى فراوان برف است كه تدريجا آب شده و نهرها را تشكيل مىدهد و فوائد بسيار ديگرى كه در جلد اوّل ، در شرح خطبهء اوّل ، صفحهء 79 به آن اشاره كردهايم .
سپس به امور مهمّ ديگرى براى آماده كردن زمين جهت زندگى انسانها اشاره كرده ، چنين مىفرمايد : « خداوند ميان زمين و جوّ فاصله افكند ، و نسيم هوا را براى ساكنان زمين آماده ساخت و تمام نيازمنديها و وسايل زندگى را براى اهل آن فراهم نمود » . ( و فسح بين الجوّ و بينها ، و أعدّ الهواء متنسّما « 3 » لساكنها ، و أخرج إليها أهلها على تمام مرافقها « 4 » ) .
هامش
( 1 ) سورهء نبأ ، آيهء 7 .
( 2 ) سورهء نحل ، آيهء 15 .
( 3 ) « متنسّم » از ريشهء « نسيم » گرفته شده كه به معناى وزش ملايم باد است ؛ بنابر اين ، « متنسّم » ( به صيغهء اسم مفعول ) به معناى هوايى است كه شايستهء تنفّس است .
( 4 ) « مرافق » جمع « مرفق » ( بر وزن مكتب ) به معناى تمام چيزهايى است كه مورد نياز است و انسان از آنها استفاده مىكند ؛ « مرافق » جمع « مرفق » ( بر وزن محنت ) نيز آمده است كه به معناى آرنج است و در خطبهء بالا به همان معناى اوّل است .