كه ( همگان ) در بلاها و مشكلات چشم اميد به او دوختهاند و در نعمتها از او بيم دارند . ( كه مبادا كفران ، مايهء سلب نعمت گردد ) .
شرح و تفسير
جلوههاى جلال و جمال او
در بخش دوم - كه بخش آخرين اين خطبه است - نيز همچنان اوصاف پروردگار ، يكى بعد از ديگرى تشريح مىشود و با تعبيراتى كوتاه و بسيار پرمعنا و لطيف ، دقايق صفات الهى توضيح داده مىشود . در اين بخش ، هشت وصف از اوصاف الهى كه توجّه به آنها در تربيت انسانها بسيار مؤثّر است مورد بحث و بررسى قرار گرفته است .
نخست مىفرمايد : « خداوند مخلوقات را نيافريده تا پايههاى حكومت خود را تحكيم كند ، و نه براى بيم از حوادث آينده بوده ، و نه براى اين كه در مبارزه با همتاى خود ياريش دهند ، و نه به خاطر اين كه از فخر و مباهات شريكان فزون طلب و مخالفان برترىجوى ، جلوگيرى نمايد » ( لم يخلق ما خلقه لتشديد سلطان و لا تخوّف من عواقب زمان ، و لا استعانة على ندّ « 1 » مثاور ، « 2 » و لا شريك مكاثر ، « 3 » و لا ضدّ منافر « 4 » ) .
از آنجا كه ما همه چيز را با مقياس وجود و صفات و افعال خود اندازه مىگيريم ،
هامش
( 1 ) « ندّ » ( بر وزن ضدّ ) در اصل به معناى مقابل و مخالف چيزى يا كسى است و به تعبير ديگر : به معناى همانندى است كه به مقابله برمىخيزد ، لذا گاهى آن را به « ضدّ » نيز تفسير كردهاند .
( 2 ) « مثاور » در اصل از مادّه « ثور » به معناى هيجان آمده است و لذا « اثاره » به معناى پراكندن چيزى است و « مثاوره » به معناى هيجان دو شخص يا دو چيز بر ضد يكديگر است ، از اين رو به معناى « محاربه » نيز گفته شده است .
( 3 ) « مكاثر » از مادّهء « كثرت » به معناى فزونى است و « مكاثر » به كسى گفته مىشود كه فزونطلب است و يا به خاطر داشتن مال و قدرت زياد ، فخرفروشى مىكند .
( 4 ) « منافر » از مادّهء « نفرت » به معناى دورى گزيدن و ناخوش داشتن چيزى است .