آنچه را پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در زمان خود براى مردم عصر جاهليّت بيان فرمود ، من همه را براى شما بازگو كردم و چيزى را فروگذار ننمودم . سپس مىفرمايد : چشم و گوش و دل شما ناتوانتر از چشم و گوش و قلب مردم عصر جاهلى كه پيغمبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله در آن قيام نمود ، نيست ، شما نيز همان درك و فهم و شعور و چشم و گوش را داريد ( بلكه از جهتى از آنها فراتريد ! چرا كه به خاطر ظهور اسلام زمينههاى مثبت در شما آمادهتر است ، امّا با اين حال چرا دست از اعمال نادرست خود بر نمىداريد و چرا از طريق گمراهى به شاهراه هدايت باز نمىگرديد و چرا از خواب غفلت بيدار نمىشويد ) .
در پايان خطبه به آنها هشدار مىدهد كه : « به يقين بلا بر شما نازل شد ، بلايى كه مهارش رها گرديده و تنگ آن سست است ( و قابل كنترل نيست ) . » ( و لقد نزلت بكم البليّة جائلا « 1 » خطامها « 2 » ، رخوا بطانها « 3 » ) .
بسيارى از « شارحان نهجالبلاغه » معتقدند كه اين بليّه اشاره به حكومت « بنى اميّه » است كه به صورت بلاى عظيم هشدار دهنده بر مسلمانان آن زمان ، فرود آمد ، بلايى كه بسيارى از جانها و اموال و نواميس مردم را در كام خود فرو برد و نابود كرد .
جالب اينكه امام عليه السّلام اين بلاى ويرانگر و سركش را به شتر چموشى تشبيه مىكند كه مهارش سست است ( يا به كلّى رها شده و روى زمين افتاده ) و يا آنكه شخصى كه بر آن سوار است بر اثر وحشت ، يا عامل ديگر ، زمامش را سست كرده ، همچنين بندى كه زير شكم اين شتر براى نگهدارى جهاز ( چيزى شبيه زين يا پالان ) بسته مىشود ، چنان سست شده كه قادر به نگهدارى آن نيست . بنابراين ، آن
هامش
( 1 ) « جائل » از مادّهء « جولان » در اصل به معناى زائل شدن چيزى از مكانش مىباشد ، لذا هنگامى كه مهار حيوان را رها كنند كه به هر سو گردش كند ، اين تعبير دربارهء آن به كار مىرود .
( 2 ) « خطام » به معناى مهار و افسار مىباشد كه گاه از چرم يا از پشم و ليف خرما يافته شده .
( 3 ) « بطان » از مادّهء « بطن » به معناى شكم است . اين واژه را در مورد شتر به كار مىبرند و به معناى آن نوار محكمى است كه از زير شكم حيوان عبور كرده و به دو طرف جهاز ( پالان ) بسته شده ، تا واژگون نگردد .