تكرار آن نبوده است . بعضى از « شارحان نهج البلاغه » احتمال دادهاند كه اين اسم اشاره ، ناظر به دنيا و زندگى دنيا ، يا ناظر به امانت الهىاى باشد كه در آيهء
« إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمانَةَ »
« 1 » به آن اشاره شده است . ولى اين احتمالات با توجّه به صدر و ذيل خطبه ، بسيار بعيد به نظر مىرسد .
سپس مىافزايد : « به جانم سوگند ! پيمان خاصى با شما و آنها بسته نشده است ( و هيچ كس در برابر مجازات الهى مصونيت ندارد ) و هنوز روزگار زيادى ميان شما و آنها فاصله نيفتاده است ، و امروز شما با آن روز كه در صلب آنها بوديد ، زياد دور نيست ( و چيزى نمىگذرد كه راهى ديار عدم مىشويد ) . ( و لعمري ما تقادمت بكم و لا بهم العهود ، و لا خلت فيما بينكم و بينهم الأحقاب « 2 » و القرون ، و ما أنتم اليوم من يوم كنتم في أصلابهم ببعيد ) .
بنابر تفسير بالا ، « عهود » به معناى پيمانهاست و اشاره به همان چيزى است كه در قرآن مجيد آمده است كه : « هيچ كس نزد خدا پيمان و عهدى ندارد كه در برابر اعمال سوءش از مجازات در امان بماند » . « 3 » ولى جمعى از « شارحان نهج البلاغه » « عهود » را در اينجا به معناى دورانها گرفتهاند كه در اين صورت مفهوم آن با جملهء بعد ( و لا خلت فيما بينكم و بينهم الأحقاب و القرون ) يكى خواهد شد .
سپس امام عليه السّلام به موقعيّت خودش در آن زمان اشاره مىكند كه همچون موقعيّت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در برابر فجايع زمان جاهليّت بود و مىفرمايد : « به خدا سوگند ! رسول خدا چيزى به آنها گوشزد نكرد مگر آن كه من همان را به شما گوشزد مىكنم ، و شنوايى امروز شما ، از شنوايى ديروز آنها كمتر نيست . چشمها و قلبهايى در آن زمان به آنها
هامش
( 1 ) سورهء احزاب ، آيهء 72 .
( 2 ) « أحقاب » جمع « حقب » ( بر وزن عنق ) در اصل به معناى مدّت طولانى است و گاه مقدار آن را هشتاد سال تعيين كردهاند .
( 3 )« قُلْ أَتَّخَذْتُمْ عِنْدَ اللَّهِ عَهْداً فَلَنْ يُخْلِفَ اللَّهُ عَهْدَهُ أَمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ ما لا تَعْلَمُونَ ». ( سورهء بقره ، آيه 80 ) .