آرى ! نه آن مهلت طولانى مايهء بيدارى آنها شد و نه نعمتهاى گوناگون الهى وجدان خفتهء آنها را براى شكر منعم ، بيدار كرد ، نه وعدهء عذاب الهى آنها را از گناهان بازداشت و نه وعدهء پاداشهاى بزرگ ، حركتى به سوى اطاعت در آنان ايجاد كرد ! در پايان اين بخش مىفرمايد : « بترسيد از گناهانى كه انسان را به هلاكت مىافكند و از عيوبى كه موجب خشم پروردگار است ! » ( احذروا الذّنوب المورّطة ، و العيوب المسخطة ) .
قرآن مجيد در اين زمينه مىگويد :
« كَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ كانُوا أَشَدَّ مِنْكُمْ قُوَّةً وَ أَكْثَرَ أَمْوالًا وَ أَوْلاداً فَاسْتَمْتَعُوا بِخَلاقِهِمْ فَاسْتَمْتَعْتُمْ بِخَلاقِكُمْ كَمَا اسْتَمْتَعَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ بِخَلاقِهِمْ وَ خُضْتُمْ كَالَّذِي خاضُوا أُولئِكَ حَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ أُولئِكَ هُمُ الْخاسِرُونَ »
، ( شما ) همانند كسانى هستيد كه قبل از شما بودهاند ، ( و راته نفاق و خطا پيمودند ، بلكه ) آنها از شما نيرومندتر و اموال و فرزندانشان بيشتر بود . آنها از بهرهء خود ( از مواهب الهى در راه گناه و هوس ) استفاده كردند ، شما نيز از بهرهء خود ( در اين راه ) استفاده كرديد ، همان گونه كه آنها استفاده كردند ، شما ( در كفر و نفاق و استهزاى مؤمنان ) فرو رفتيد ، همان گونه كه آنها فرو رفتند ، ( ولى سرانجام ) اعمالشان در دنيا و آخرت نابود شد ، و آنها همانند زيانكارانند « 1 » . » هميشه پيشوايان بزرگ دين و علماى اخلاق ، غافلان بىخبر را به اين نكته توجّه دادهاند كه اندكى دربارهء اقوامى كه پيش از آنها مىزيستند ، بينديشند . دربارهء پادشاهان بزرگ ، سرداران نيرومند ، قهرمانهاى تاريخ و ظالمان و ستمگران روزگار ،
هامش
( 1 ) سورهء توبه ، آيهء 69 .