( أولى الأبصار و الأسماع ، و العافية و المتاع ، هل من مناص « 1 » أو خلاص . أو معاذ أو ملاذ ، « 2 » أو فرار أو محار ! « 3 » أم لا ؟ ) .
در اينجا مخاطب كسانى هستند كه چشم بينا و گوش شنوا دارند و از سلامت جسم و جان و نعمت دنيا برخوردارند . امام عليه السّلام مىفرمايد بالاخره عاقبت كار شما چيزى جز مرگ و وداع با دنيا نيست ، نه راه گريزى وجود دارد و نه راه خلاص ، نه پناهگاهى كه به آن پناه ببريد و از مرگ در امان باشيد و نه قلعهء محكم ، نه مىتوانيد از مرگ فرار كنيد و نه بار ديگر به اين دنيا باز گرديد . در واقع شش راه فرار از چنگال مرگ را ، امام عليه السّلام بيان فرموده و تأكيد كرده كه تمام اين راهها بر روى شما بسته خواهد شد . مسيرى است كه همه بايد آن را بپيمايند و سرنوشتى است كه هيچ استثنايى ندارد . و اگر مخاطب تنها صاحبان چشم و گوشاند به خاطر اين است كه غافلان و بىخبران از اين گونه مسائل چيزى نمىفهمند و به راستى اندكى انديشه دربارهء مرگى كه در سرنوشت همهء ما از روز نخست رقم زده شده است ، كافى است كه ما را بيدار كند و به راه راست هدايت نمايد .
لذا در ادامهء سخن مىفرمايد : « حال « چگونه ( از راه حق ) منحرف مىشويد ! » يا به كجا رو مىآوريد ؟ يا به چيز مغرور مىشويد ؟ ! اين در حالى است كه بهرهء هر يك از شما از زمين ، با اين طول و عرضش تنها به اندازهء قيامت او است ، در حالى كه گونهاش بر خاك ساييده مىشود » ( فأنّى تؤفكون ! « 4 » » أم أين تصرفون ! أم بماذا
هامش
( 1 ) « مناص » از مادّهء « نوص » ( بر وزن قوس ) به معناى دور شدن و جدا گشتن از چيزى است . بعضى گفتهاند اين واژه به معناى پناهگاه و فريادرس است و از آنجا كه وقتى انسان در جستجوى چنين چيزى است ، از محلّى كه در آن است ، دور مىشود و فرار مىكند ، به معناى دور شدن و فرار كردن آمده است .
( 2 ) « ملاذ » از مادّهء « لوذ » ( بر وزن موز ) به معناى پنهان شدن و به قلعهاى پناه بردن است و لذا « ملاذ » به پناهگاه و قلعه ، اطلاق مىشود و با « معاذ » تفاوت مختصرى دارد زيرا « معاذ » از مادّهء « عوذ » ( بر وزن حوض ) به معناى پناه گرفتن است و مفهوم « استتار » در آن نيست .
( 3 ) « محار » اسم مكان از مادّهء « حور » ( بر وزن جور ) در اصل به معناى نقصان است ، سپس به معناى بازگشت آمده است .
( 4 ) « تؤفكون » از مادّهء « افك » ( بر وزن فكر ) به معناى انحراف و دگرگون شدن است و به همين جهت واژهء « افك » به تهمت و دروغ نيز اطلاق مىشود .