مىفرمايد : « ( اين كار ادامه مىيابد ) تا شيطان به تدريج پيروان خود را فريب داده ، درهاى سعادت را به روى گروگان خود ببندد ( ولى در سراى آخرت كه همگى در محضر عدل الهى حاضر مىشوند ) شيطان آنچه را آراسته بود ، انكار مىكند ، و آنچه را سبك جلوه داده بود ، بزرگ مىشمرد ، و از آنچه فريب خوردگان را ايمن ساخته بود برحذر مىدارد ( ولى افسوس كه زمان جبران سپرى شده است ! ) . » ( حتّى إذا استدرج قرينته ، و استغلق رهينته ، أنكر ما زيّن ، و استعظم ما هوّن ، و حذّر ما أمّن ) .
تعبير به « إستدرج » اشاره به اين نكته است كه وسوسههاى شيطان معمولا به صورت گام به گام است ، تا در افراد كارگر بيفتد ، غالبا ناگهانى و دفعى نيست تا افرادى كه حتّى كمى تقوا در وجودشان است ، مقاومت به خرج دهند و شايد تعبير به
« لا تَتَّبِعُوا خُطُواتِ الشَّيْطانِ »
( پيروى از گامهاى شيطان نكنيد ) كه در آيات متعدّدى از قرآن مجيد آمده است « 1 » نيز ، اشاره به همين نكته باشد .
تعبير به « قرينته » گويا از آيهء شريفهء
« وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرِينٌ »
، هر كس از ياد خدا روى گردان شود ، شيطانى را بر او مسلّط مىكنيم كه همواره قرين او باشد » « 2 » گرفته شده ، در واقع شيطان چنان به پيروان خود نزديك مىشود ، كه زندگى آنها هرگز از او جدا نيست و قرين و مقارن اويند .
تعبير به « إستغلق رهينته » اشاره به اين است كه شيطان پيروان خود را به گروگان مىگيرد و راههاى بازگشت را به روى آنها مىبندد .
درست همچون شياطين انس ، كه وقتى افرادى را براى فساد به دام مىاندازند آنها را از جهات مختلف آلوده و وامدار مىكنند ، به طورى كه نتوانند گامى جز در مسير اطاعت آنها بردارند .
ولى در قيامت كه پردههاى نيرنگ و فريب و غرور كنار مىرود و هر كس هر چه
هامش
( 1 ) سورهء بقره ، آيهء 168 و 208 ، سورهء انعام ، آيهء 142 و سورهء نور ، آيهء 21 .
( 2 ) سورهء زخرف ، آيهء 36 ، شبيه اين تعبير در سورهء فصّلت آيهء 24 ، نيز آمده است .