شرح و تفسير
وسوسههاى شياطين ، مانع ديگر
در اين بخش از خطبه ، امام عليه السّلام به يكى ديگر از خطرات بسيار مهمّى كه سعادت انسان را تهديد مىكند ، اشاره مىفرمايد و آن خطر ، وسوسههاى شيطان و توطئههاى او است كه براى فريب آدمى از مؤثّرترين وسايل بهره مىگيرد .
امام عليه السّلام مقدّمتا براى سومين بار توصيه به تقوا كرده و به اتمام حجّت الهى اشاره مىفرمايد و مىگويد : « شما را به تقواى الهى سفارش مىكنم ! همان خداوندى كه با انذار و هشدار خود راه عذر را بسته و با دلايل روشن ، طريق هدايت را نشان داده ، و حجّت را تمام كرده است » ( أوصيكم بتقوى اللّه الّذي أعذر بما أنذر ، و احتجّ بما نهج ) .
روشن است كه عدل الهى بدون اتمام حجّت كافى ، پياده نمىشود و به همين دليل ، خداوند از طريق رسول ظاهر ، كه سلسلهء انبيا و اوليا هستند و رسول باطن ، كه عقل و خرد آدمى است حقّ و باطل را تبيين فرموده تا هيچ كس به عذر جهل و نادانى - براى تبرئه خويش در برابر خلافكارىها - متوسّل نشود .
در واقع جمله « احتجّ بما نهج » اشاره به ارائه طريق و نشان دادن راه سعادت است و جمله « أعذر بما أنذر » اشاره به خطراتى است كه در اين مسير ، در برابر انسان كمين كرده است .
شايان توجّه اين كه ، خداوند به حداقلّ اتمام حجّت ، در برابر بندگان بسنده نمىكند ، بلكه حدّ اعلاى آن را به لطف و رحمتش ارائه مىدهد ، به همين دليل ، يافتههاى عقل را كه براى اتمام حجّت در بسيارى از مراحل كافى است ، با يافتههاى وحى به وسيلهء انبيا تأكيد مىكند و براى اصلاح گنهكاران ، عوامل هشداردهنده در زندگى آنها مىآفريند و مهلت كافى مىدهد :
« وَ ما كانَ رَبُّكَ مُهْلِكَ الْقُرى حَتَّى يَبْعَثَ فِي أُمِّها رَسُولًا يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِنا وَ ما كُنَّا مُهْلِكِي الْقُرى إِلَّا وَ أَهْلُها ظالِمُونَ »
، و پروردگار تو