همين است »
العمل الخالص الّذي لا تريد أن يمدحك عليه أحد إلّا اللّه
« 1 » .
تفسيرهاى ديگرى براى اخلاص شده است كه لازم و ملزوم يكديگر به نظر مىرسد . گاه گفتهاند : « اخلاص » به معناى پوشيده داشتن عمل از خلايق و پاك نمودن آن است از علايق .
و گاه گفتهاند : « اخلاص » ، خارج كردن خلق است از معامله با خالق .
و گاه گفتهاند : حقيقت « اخلاص » آن است كه انسان در برابر عمل خود ، پاداشى نخواهد ، نه در دنيا نه در آخرت ، تنها به خاطر عشق به پروردگار اعمال خود را انجام دهد . البته اين بالاترين درجه اخلاص است كه اميرمؤمنان عليه السّلام در حديث معروف به آن اشاره كرده ، مىفرمايد :
« إلهي ما عبدتك طمعا في جنّتك و لا خوفا من نارك و لكن وجدتك أهلا للعبادة فعبدتك
، خداوندا ! تو را به خاطر چشم داشت بهشتت عبادت نكردم و نه به خاطر ترس از آتشت ، بلكه تو را شايسته عبادت ديدم و پرستيدم ! » « 2 » به دنبال اخلاص و عمل صالح ، سخن از ذخيره كردن و اندوختن براى « يوم القيامة » است و در واقع بالاترين و بهترين ذخيره ، همان اعمال خالص و صالح است .
از آنجا كه گاه اعمال خالص و صالحى از انسان سر مىزند ، ولى گناهان بعدى سبب حبط و نابودى آنها مىشود ، دستور به اجتناب محذور و پرهيز از گناه مىدهد تا ذخاير اعمال صالح در جاى خود محفوظ بماند .
و نيز از آنجا كه اقبال به دنيا ، انسان را از ذخيرهء اعمال صالح باز مىدارد و پيروى از هواى نفس ، از موانع مهم راه است و آرزوهاى دور و دراز سدّ اين راه است ، در دنبالهء اين سخنان به رها كردن زرق و برق دنيا و مبارزه با هواى نفس و تكذيب و پرهيز از آرزوهاى دراز ، دعوت مىفرمايد .
هامش
( 1 ) كافى ، جلد 2 ، صفحهء 16 .
( 2 ) بحارالانوار ، جلد 69 ، صفحهء 278 .