نيكىهاى او است .
و همان گونه كه در بالا اشاره شد شاعر اين مضمون را از احاديث معصومين عليه السّلام گرفته است . « 1 » در واقع امام عليه السّلام مىخواهد با اين تعبيرات به نامحدود بودن نعمتهاى الهى اشاره كند . شبيه تعبيرى كه در بارهء علم خداوند در آيه 27 سوره لقمان آمده كه مىفرمايد :
« وَ لَوْ أَنَّ ما فِي الْأَرْضِ مِنْ شَجَرَةٍ أَقْلامٌ وَ الْبَحْرُ يَمُدُّهُ مِنْ بَعْدِهِ سَبْعَةُ أَبْحُرٍ ما نَفِدَتْ كَلِماتُ اللَّهِ »
، « اگر همهء درختان روى زمين قلم شود و دريا براى آن مركّب گردد و هفت دريا بر آن افزوده شود همهء آنها تمام مىشود ، ولى كلمات خدا پايان نمىگيرد . » آرى بندگان راهى جز اين ندارند كه از تقصير خويش عذر به درگاه خدا آورند و گرنه آنچه سزاوار خداوندى او است هيچكس نمىتواند كه بجا آورد .
قابل توجه اين كه امام عليه السّلام در اينجا روى نعمت ايمان تكيه مىكند و مىفرمايد :
« و هداه ايّاكم للايمان » و اين در واقع از قبيل ذكر خاص بعد از عام است .
در جملهء قبل اشاره به مجموعهء نعمتهاى بزرگ الهى مىكند و در اين جمله اشاره به خصوص نعمت ايمان كه برترين آنهاست مىفرمايد ، همان گونه كه در قرآن مجيد آمده است :
« بَلِ اللَّهُ يَمُنُّ عَلَيْكُمْ أَنْ هَداكُمْ لِلْإِيمانِ »
« 2 » ، بلكه خداوند اين نعمت بزرگ را به شما بخشيده كه شما را به ايمان هدايت كرده است .
نعمت ايمان ، تنها از اين نظر كه كليد سعادت بشر و جواز ورود در بهشت جاويدان است اهميّت ندارد ، بلكه از جهت اين كه انگيزهاى براى تمام فضائل و كارهاى نيك ، و مانع و رادعى نيك براى كارهاى زشت و رذائل اخلاقى است ، اهميت دارد و در واقع زير بناى همهء برنامههاى سازندهء دين است .
و جالب اين كه هدايت را به خدا نسبت مىدهد ، هر چند انسان با اختيار خود
هامش
( 1 ) اين احاديث را كه از امام سجاد و امام صادق عليه السّلام نقل شده مىتوانيد در « بحار الانوار » جلد 13 صفحه 351 و در مناجات « شاكرين » از مناجاتهاى پانزده گانهء امام سجاد عليه السّلام مطالعه فرماييد .
( 2 ) سورهء حجرات ، آيهء 17 .