مىگرديد بر كسانى كه طالب حقّند پوشيده نمىماند ، و اگر حق از آميزهء باطل پاك و خالص مىشد زبان دشمنان و معاندان از آن قطع مىگرديد » . ( فلو أنّ الباطل خلص من مزاج الحقّ لم يخف على المرتادين « 1 » ، و لو أنّ الحقّ خلص من لبس الباطل انقطعت عنه ألسن المعاندين ) ، چه تعبير جالب و گويايى ، باطل اگر در شكل اصليش نمايان شود خريدارى ندارد و حق اگر به صورت خالص عرضه شود زبان بهانهجويان را قطع مىكند ، لذا بديهى است نه حق خالص مشكل هوا پرستان را حل مىكند ، چرا كه منافع آنها در باطل نهفته است ، و نه باطل خالص آنها را به مقصد مىرساند ، چرا كه مردم از آنها حمايت نخواهند كرد و اينجاست كه به سراغ آميختن حق و باطل مىروند ، همان چيزى كه تمام سياستهاى مخرّب دنيا را مىتوان در آن خلاصه كرد .
امام عليه السّلام در اين مورد مىفرمايد : « ولى بخشى از اين گرفته مىشود و بخشى از آن ، و اين دو را به هم مىآميزند ، و در اينجا است كه شيطان بر پيروان و دوستان خود مسلّط مىشود و تنها كسانى كه مشمول رحمت خدا بودهاند از آن نجات مىيابند » ! ( و لكن يؤخذ من هذا ضغث « 2 » ، و من هذا ضغث فيمزجان فهنالك يستولي الشّيطان على أوليائه ، و ينجو « الّذين سبقت لهم من اللّه الحسنى » ) .
اين تعبير به خوبى نشان مىدهد كه آميختن حق و باطل به يكديگر مانع از شناخت باطل نيست هر چند به دقّت و كنجكاوى يا پرسش از آگاهان نياز دارد . به همين دليل امام عليه السّلام مىفرمايد : در گيرودار آميزش حق و باطل شيطان بر دوستان و پيروانش چيره مىشود و خدا جويان حق طلب از خطر گمراهى در اين گونه جريانات در امانند .
هامش
( 1 ) « مرتادين » از مادّهء « ارتياد » به معنى طلب كردن چيزى است و در خطبهء بالا به معنى طلب كردن حق آمده است .
( 2 ) « ضغث » ( بر وزن حرص ) به معنى دستهاى از چوبهاى نازك مانند ساقه گندم و جو يا رشتههاى خوشه خرما است و به معنى بسته هيزم يا گياه خشكيده نيز آمده است و گاه به خوابهاى آشفته و درهم اطلاق مىشود . و در خطبه بالا به معنى بخشى از چيزى آمده است .