الأهل ، و لا يجمعهما غيرك ) .
آرى تنها خداست كه ذات پاكش از زمان و مكان منزّه است ، و در عين حال احاطه به تمام مكانها و زمانها دارد ، جايى به او نزديكتر از جاى ديگرى نيست ، و به همين دليل هم در سفر با ماست و هم در حضر با زن و فرزندان و بستگان و دوستان ما و چه جالب است كه زمام زندگى خود را به دست كسى بسپاريم كه بر تمام شئون زندگى ما احاطه دارد ، همه جا با ماست و همه جا با افراد مورد علاقهء ما .
و در آخرين جملههاى اين دعا ، دليل اين موضوع را كه هيچ كس جز خدا نمىتواند ميان اين دو حالت را جمع كند ، چنين بيان مىفرمايد : « زيرا آن كس كه سرپرست بازماندگان است همسفر نتواند بود ، و آن كس كه همسفر است جانشينى انسان را ( در خانه و خانوادهاش ) نمىتواند بر عهده گيرد » ( لأنّ المستخلف لا يكون مستصحبا ، و المستصحب لا يكون مستخلفا ! ) .
آرى تمام مخلوقات مادى مكان دارند ، و به همين دليل بودن آنها در يك جا مانع از بودن در جاى ديگر است ، اين به خاطر محدوديت وجودى آنهاست ، تنها وجود نامحدود پروردگار متعال است كه نه مكان دارد و نه جهت ، نه گذشته و حال و آينده ، زمين و آسمان ، و دور و نزديك و درون و برون نزد او برابر است ، همان گونه كه خودش فرموده
« وَ هُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ »
. « 1 » « او با شماست هر جا باشد » و
« فَأَيْنَما تُوَلُّوا فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ »
« 2 » « به هر طرف رو كنيد رو به سوى او مىكنيد » .
مرحوم سيد رضى در پايان اين سخن مىگويد : « قسمت نخستين اين كلام از رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل شده ، و امير مؤمنان على عليه السّلام آن را با جملههايى فصيح و بليغ تكميل فرموده است و آن جملهها از « لا يجمعهما غيرك » تا پايان اين كلام مىباشد .
هامش
( 1 ) سورهء حديد ، آيهء 4 .
( 2 ) سورهء بقره ، آيهء 115 .