عراق حملات ايذايى داشته باشد تا روحيهء مردم را تضعيف كند و امام عليه السّلام مردم را به مقابله با او دعوت كرد ، ولى متأسّفانه بر اثر ضعف و زبونى و ناتوانى مردم عراق ، پاسخ مثبتى به امام ندادند و امام ناچار شد اين خطبه را به دو منظور ايراد فرمايد :
نخست اين كه ضايعات و مشكلاتى را كه از اين رهگذر حاصل مىشود ، از ساحت خويش دور سازد و مسئوليت آن را به گردن مردم عراق كه تا اين حد ، در برابر حركتهاى كوچك دشمن نيز ابراز ضعف و ذلّت مىكنند ، بيفكند .
ديگر اين كه شايد اين سخنان كوبنده در روح آن خفتگان بىدرد اثرى بگذارد و بيدار شوند تا اين خطرات را ببينند و احساس مسئوليت كنند ، لذا حضرت مىفرمايد :
من گرفتار مردمى شدهام كه هر گاه به آنها فرمان مىدهم ، اطاعت نمىكنند و هر زمان كه آنان را فرا مىخوانم اجابت نمىكنند ! « منيت به من لا يطيع إذا أمرت و لا يجيب إذا دعوت » .
بديهى است كه نيرومندترين و با تدبيرترين فرماندهان و مديران نيز ، هنگامى كه گرفتار چنين قوم و جمعيتى شود ، كارى از او ساخته نيست و هر زيان و شكستى كه دامان اين گروه را بگيرد ، مسئوليت آن متوجّه خودشان است .
حضرت ، سپس مىافزايد : « اى بىاصلها ! براى يارى آيين پروردگارتان منتظر چه هستيد » ؟ « لا أبالكم ! ما تنتظرون بنصركم ربّكم » ؟
همهء شرايط مبارزه با دشمن را داريد ، هم عدّه و هم عدّه و امكانات داريد و هم از نقشههاى شوم دشمن آگاه شدهايد و هم از خطراتى كه شما را احاطه كرده با خبر هستيد ، ديگر منتظر چه مىباشيد ؟ نشستهايد تا مرگ ذليلانه خود را به دست دشمن تماشا كنيد ؟
جملهء « لا أبا لكم ! » ، اى بىاصلها ! همان گونه كه در سابق نيز اشاره شد ، يا كنايه از اين است كه شما گويى پدرى بالاى سرتان نبوده و از تربيت خانوادگى محروم بودهايد كه اين چنين ضعيف و زبون و ناتوان هستيد و يا نفرين است ، يعنى حضرت
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 418
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤١٨