محيط كشور اسلامى را نيز شديدا آلوده ساخت ، امام عليه السّلام بارها و بارها در همين خطبههاى نهج البلاغه از آنها سخن مىگويد و با منطق گويا و پر مغز خود خطوط انحرافى آنها را روشن مىسازد ، مبادا ديگران در آن زمان يا اعصار ديگر گرفتار چنين تفكّراتى بشوند ، چرا كه اين طرز تفكّر قشرى آميخته با جهل و لجاجت ، در هر عصر و زمانى طرفدارانى ، هر چند اندك دارد .
از جمله خطبههايى كه در بارهء خوارج سخن مىگويد ، عبارت است از خطبههاى : 40 و 59 و 60 و 61 و 121 و 122 و 127 و 184 و نامهء 77 و 78 كه به خواست خدا ، در ذيل آنها بحثهاى مناسبى خواهد آمد .
اين سخن را با ذكر اين نكته پايان مىدهيم كه خط خوارج - همان گونه كه اشاره شد - خطّى است كه به صورت يك جريان در طول تاريخ ديده مىشود و منحصر به زمان مولا امير مؤمنان عليه السّلام نبوده است . آنها گروهى هستند كه از دين و مذهب جز ظواهرى ناچيز نمىدانند و به اعمال ظاهرى خود مغرور و از تحليل حوادث اجتماعى ناتوان و نسبت به افكار خود سخت دل بسته و دل باختهاند و هر كسى غير از خود را تكفير مىكنند و در لجاجت و خيره سرى حدّى نمىشناسند . و زندگى آنها پر از تضادها و كارهاى ضدّ و نقيض است . آنها بلاى بزرگى براى خودشان و براى جوامعى محسوب مىشوند كه در آن زندگى مىكنند .
جالب اين كه امام عليه السّلام شخصا به اين حقيقت اشاره كرده و در بارهء آيندهء خوارج در خطبهء 60 چنين پيشگويى مىكند .
هنگامى كه همهء آنها تقريبا از ميان رفتند ، يكى از ياران از قلع اين مادّهء فساد اظهار خوشحالى مىكند ، امام عليه السّلام مىفرمايد : « كلّا ! و اللّه ! انّهم نطف فى أصلاب الرّجال و قرارات النّساء كلّما نجم منهم قرن قطع حتّى يكون آخرهم لصوصا سلّابين ، نه ، به خدا سوگند ! آنها نطفههايى در صلب پدران و رحم مادران خواهند بود كه هر زمان شاخى از آنها سر بر مىآورد و آشكار مىشود و قطع مىگردد تا اين كه آخرشان دزدها و راهزنان خواهند بود » .
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 380
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٨٠