گرفتار اين دام خطرناك كرده است .
من شما را از اين حكميت نهى مىكردم ، ولى شما با سرسختى مخالفت مىكرديد و فرمان مرا دور افكنديد تا آنجا كه ناچار به پذيرش شدم و به دلخواه شما تن در دادم . اينها همه به خاطر آن است كه شما گروهى سبك سر هستيد و كوتاه فكر .
خداوند شما را خوار و ذليل كند ! من كار خلافى انجام ندادم و نمىخواستم به شما زيانى برسانم ( اين شما بوديد كه مرا در تنگنا قرار داديد و مجبور به پذيرش حكميّت كرديد ) .
خطبه در يك نگاه
معلوم است كه امام اين خطبه را در روز جنگ با خوارج ، در كنار نهروان ايراد كرده است اين جنگ در سال 37 هجرى واقع شد . در اين خطبه امام روى سه نكته پا فشارى مىكند :
نخست : اين كه مراقب باشند تا بدون دليل شرعى كه در پيشگاه خدا پذيرفته باشد ، وارد اين ميدان نشوند كه در اين صورت ، جان آنان بيهوده بر باد رفته است .
دوم : اين كه به آنان يادآور مىشود كه شما مسألهء حكميت را بهانه كردهايد ، در حالى كه من از ابتدا با آن مخالف بودهام .
سوم : اين كه شما به جنگ من برخاستهايد ، در حالى كه كار خلافى از من سر نزده است ، اگر خلافى بوده ، از سوى شما و ديگران است ، ولى شما افراد كم عقل عاملان اصلى را رها كرده و به سراغ من آمدهايد ! و به اين ترتيب امام با آنها اتمام حجّت مىكند .
شرح و تفسير
اتمام حجّت بر خوارج نهروان
همان گونه كه در بالا اشاره شد ، اين خطبه قبل از شروع جنگ نهروان از سوى