شرح و تفسير
نفرين بر شما ! چرا از شهادت مىترسيد ؟
در نخستين بخش اين خطبه امام عليه السّلام در برابر خيره سرى لشكر كوفه و بىتوجّهى به خطراتى كه تمام كشور اسلام را تهديد مىكرد و آنها بىاعتنا از كنار آن مىگذشتند ، رگبار سرزنشها و سخنان عتاب آلود خود را متوجه آنها مىسازد ، باشد كه روح بىدرد آنها تكان بخورد و بيدار شود و گامى مؤثّر در پيشگيرى از خطر بردارد .
اين در حالى بود كه غارتگران شام پيوسته به مناطق مختلف كشور اسلام حمله مىكردند و دست به خونريزى و غارتگرى و جنايات ديگر مىزدند تا از اين طريق روحيهء لشكر على عليه السّلام را تضعيف كنند ، سپس بر آنها ضرر وارد سازند .
لذا امام عليه السّلام مىفرمايد : « نفرين بر شما ! از بس شما را سرزنش كردم ، خسته شدم ! ( أفّ لكم « 1 » ! لقد سئمت عتابكم ) « 2 » . » دليل اين خستگى روشن است ، چرا كه عتاب آن هم از شخص بزرگى مانند على عليه السّلام بايد تأثير واضحى در تحريك عتاب شدگان و وادار ساختن آنها به تجديد
هامش
( 1 ) « راغب » ، در مفردات مىگويد : « افّ » در اصل به معناى « هر چيز كثيف و آلوده » است ، و به عنوان توهين و تحقير نيز گفته مىشود . مثلا مىگويند « أففت بكذا » ، يعنى آن چيز را آلوده شمرده و از آن اظهار نفرت كردم . بعضى گفتهاند كه « اف » در اصل به معناى « چركى كه در زير ناخن جمع مىشود » است . معناى ديگر نيز براى « اف » گفتهاند ، از جمله اظهار ناراحتى ، سرزنش و بوى بد ، و از آنجا كه جملهء « نفرين بر شما » ، دليل بر اظهار تنفّر و ناراحتى و ملامت و سرزنش است ، معادل جملهء « اف لكم » را در فارسى « نفرين بر شما » برگزيديم .
بعضى ديگر گفتهاند كه اصل اين كلمه ، از اينجا گرفته شده است كه هرگاه ، خاك يا خاكستر مختصرى روى بدن يا لباس انسان مىريزد ، انسان با فوت كردن آن را از خود دور مىكند . صدايى كه از دهان انسان ، در اين موقع بيرون مىآيد ، چيزى شبيه « اوف » يا « اف » و بعدا در معناى « اظهار ناراحتى و تنفّر » مخصوصا از چيزهاى كوچك ، به كار رفته است .
از جمع بندى آن چه در بالا ذكر شد و قرائن ديگر ، چنين استفاده مىشود كه اين كلمه در اصل « اسم صوت » بوده است .
( 2 ) « سئمت » از ماده « سئم » ، به معناى « ملالت » است كه گاه با « من » متعدّى مىشود و گاه بدون « من » گفته مىشود : « سئمته » و « سئمت منه » ، هر دو يك معنا دارد ، بنا بر اين « سئمت عتابكم » به معناى « سئمت من عتابكم » است .