سپس در ادامهء اين سخن مىفرمايد :
« آن كس كه شما را ( براى دفاع از حقّ ) فرا خواند ، پاسخ آبرومندانهاى نمىشنود و آن كس كه شما را با قهر و زور ( براى جهاد و انجام وظيفه ) در فشار بگذارد قلبش آرامش نمىيابد ، ما عزّت دعوة من دعاكم ، و لا استراح قلب من قاساكم . » اين سخن ، در واقع ، پاسخ به كسانى است كه ممكن است بر اين گونه خطبههاى امام عليه السّلام خرده بگيرند كه چرا آن حضرت تنها به موعظه بسنده مىكند ؟ چرا با فشار و تهديد آنان را زير پرچم جهاد گردآورى نمىكند ، آن گونه كه در بسيارى از كشورهاى دنيا به هنگام بروز جنگ معمول است ؟
امام عليه السّلام در پاسخ مىفرمايد : اگر شما را آزاد بگذارم و از طريق دعوت به جهاد وارد شوم پاسخ مناسبى نمىدهيد و اگر با شدّت و فشار شما را فرا خوانم ، واكنشى كه قلب را آرامش ببخشد نشان نخواهيد داد ، چرا كه افرادى سست و لجوج هستيد و چنين افرادى با اين گونه روحيات ، بزرگترين مايه دردسر براى فرماندهان و پيشوايانند .
البتّه تاريخ نشان داده كه همين مردم كوفه ، تحت فشار ظالمانهء بنى اميّه ، ابن زيادها و حجّاجها ، در مسيرهاى تعيين شده به راه مىافتادند ، چرا كه جان و مال و ناموس خويش را در خطر مىديدند ، ولى اين كارى نبود كه پيشواى عادلى مانند على عليه السّلام انجام دهد .
حضرت باز در ادامهء سخن مىافزايد : « شما پيوسته به بهانههاى گمراه كننده متوسّل مىشويد و تعلّل مىورزيد » ، أعاليل بأضاليل « 1 » . و از من مىخواهيد كه جهاد را به تأخير اندازم ، مانند بدهكارى كه ( بر اثر سستى و سهل انگارى از اداى دين خويش ناتوان شده ) از طلبكار خود پيوسته تمديد و مهلت مىخواهد ، و سألتموني التّطويل ، دفاع ذي الدّين المطول .
هامش
( 1 ) « اعاليل » جمع « اعلوله » به معناى امورى است كه انسان به بهانه آن تعلّل مىورزد . و « اضاليل » جمع « اضلوله » به معناى امورى است كه اسباب ضلالت است ، يعنى شما براى گمراه ساختن خود و ديگران ، به اسباب بىاساسى متشبّس مىشويد .