3 - سؤال ديگر
در خطبهء بالا آمده بود كه امام عليه السّلام فرمود : « من ، در زمانى به فنون جنگ پرداختم كه بيست سال از عمرم نمىگذشت » . در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه على عليه السّلام به هنگام هجرت حد اقل 23 ساله بود و مىدانيم جنگهاى اسلامى ، بعد از هجرت واقع شد . اين مسألهء تاريخى ، چگونه با سخن بالا سازگار است ؟
در جواب مىگوئيم كه درست است كه جنگها ، به طور رسمى ، بعد از هجرت آغاز شد ، ولى سالهاى آخر اقامت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم در مكه نيز با طوفانها و درگيرىهاى شديدى همراه بود كه كمتر از جنگ محسوب نمىشد . و يك نمونهء آن ، محاصرهء خانهء پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به وسيلهء شمشيرزنان قريش ، در ليلة المبيت بود كه على عليه السّلام با ايثار عجيبى ، خود را در كانون خطر افكند و جان پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را نجات داد . حتّى در بعضى از تواريخ آمده كه قبل از آن نيز دشمنان نقشهء ، كشتن پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم را كشيده بودند و ابو طالب از اين موضوع سخت نگران بود .
مرحوم علامهء مجلسى ، در بحار الانوار ، نقل مىكند ، كه پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم هنگامى كه از خانهاش ( در مكّه ) خارج مىشد ، بچههاى مشركان ، او را با سنگ هدف قرار مىدادند تا آنجا كه بدن او را مجروح مىساختند و على عليه السّلام به عنوان دفاع از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم به آنها حمله مىكرد و آنها فرار مىكردند . « 1 » اين گونه حوادث و مانند آن ، نشان مىدهد كه در دوران مكه ، هر چند جنگ ميان مسلمانان و مشركان رسما آغاز نشده بود ، ولى حالتى شبيه به جنگ و درگيرى ، وجود داشت كه مىبايست با نيروى تدبير بر آن غلبه يافت و آمادگى دفاعى را همواره حفظ كرد .
شايد جمله ( نهضت فيها و ما بلغت العشرين ) - كه در خطبه بالا آمده است - نيز اشاره به مسألهء آمادگى براى جنگ باشد ، نه آغاز جنگ .
هامش
( 1 ) بحار الانوار ، جلد 41 ، صفحهء 62 .