شهر انبار نبوده و نيست ، بلكه يك قاعدهء كلّى است كه در زندگى مسلمانان امروز و فردا نيز صادق است . گويى امام عليه السّلام مسلمانان امروز را كه مورد تهاجم شرق و غرب غارتگر قرار گرفته و اموال و نواميسشان را به خطر انداختهاند و در دفاع از خود در برابر اين خونخواران و غارتگران ، سستى به خرج مىدهند ، مخاطب ساخته و همين سخنان را براى آنها بازگو مىكند كه اگر مرد مسلمانى ، از تجاوز دژخيمان به سرزمينهاى مقدّس اسلامى و تجاوز به قبلهء نخست آنها و غارت منابع و اموال و هتك نواميس و اعراضشان ، از اندوه و غصه بميرد ، در خور سرزنش نخواهد بود .
نكتهها
1 - شكست و پيروزى بىدليل نيست
در اين بخش از خطبه ، امام عليه السّلام با آن فكر نافذ و روح بلند و ممارست مستمر در مسائل مربوط به جنگ و پيروزى و شكست ، انگشت روى چند عامل مهم گذارده كه سزاوار است همهء فرزندان مكتبى امام ، به آن توجه كنند . او مىفرمايد : يكى از عوامل مهم شكست ، حالت انفعالى به خود گرفتن و اجازهء تهاجم به دشمن دادن است ، تا آنجا كه وارد خانهء آنها شود . اين ، يك واقعيت غير قابل انكار است و دلايل آن را به هنگام تفسير خطبه شرح داديم .
عامل ديگر ، تواكل ، به معناى « مسئوليت را به گردن هم انداختن » است . اگر در اجتماع ، هر كسى وظيفهء خود را به خوبى انجام دهد و گناه خود را به گردن ديگرى نيندازد و سهم خويش را در مسئوليتها بپذيرد ، ناكامى و شكست ، كمتر واقع مىشود . بدبختى از آنجا شروع مىشود كه هر كس از زير بار مسئوليت خود فرار كند و ديگرى را مقصّر بشمارد ، در چنين جامعهاى همه مقصرند و همه گنهكار و شكست آنها در برابر دشمنان غير منتظره نيست .
عامل سوم ، تخاذل است و آن اين كه هر كسى كه گرفتار حادثهاى مىشود ، ديگران ، حادثه را مربوط به خود او بدانند و به ياريش نشتابند . اگر حمله به اين شهر