متّهم صورت گرفته ( خواه به صورت عمد باشد ، يا به صورت خطا ) مىتواند مطابق آن حكم كند ؛ زيرا علم قاضى در اين مورد مستند به مبادى قريب به حسّ است و حجّت مىباشد . و اگر علم حاصل نشود ، بايد از لوث استفاده كرد ؛ مشروط بر اين كه قسامه واقعاً علم به وقوع قتل عمد يا خطا داشته باشند . و اگر قسامه حاضر به قسم نشد ، و يا علم نداشت ، ديه بر بيت المال است .
سؤال 1054 - آيا همان گونه كه قسامه در جرائم بالمباشره ( چنانچه از موارد لوث باشد ) جارى است ، در جرائم بالتسبيب نيز جارى و سارى است ؟
جواب : فرقى بين سبب و مباشر در اينجا نيست ؛ مشروط بر اين كه قتل به سبب نسبت داده شود ، نه به مباشر .
سؤال 1055 - آيا احراز عدالت در قسامه ، همانند عدالت شهود ، شرط است ؟
جواب : احراز عدالت شرط نيست .
سؤال 1056 - بدن نيمه جان انسانى در كنار جادّهء منتهى به روستا ، در فاصلهء حدود 300 متر مانده به روستا يافت شده ، و در حال اعزام به بيمارستان فوت كرده است .
پزشكى قانونى آثارى از برخورد و تصادم اتومبيل ، يا وسيلهء نقليّهاى در بدنش نيافته ، و علّت مرگ را ناشى از « يك ضربه به سر » اعلام مىكند . اولياى دم ، كه فقط يك پسر و يك دختر بالغ مىباشند ، فقط عليه سه نفر از اهالى محلّ ( كه در روستا حضور داشته ، و اتّفاقاً يكى از آن سه اذعان مىدارد كه چند دقيقه قبل متوفّى را ديده ، كه به همراه شخص ناشناس ديگرى در مسير جادّه پياده حركت مىكردند ، و او كه با موتورسيكلت در جهت مخالف حركت مىكرده ، فقط متوفّى را بر اثر تكان دادن دست شناخته ، و چند دقيقه بعد كه بازگشته بدن خونآلودش را تنها ديده است ) ادّعاى قتل عمد نموده ، و مشخّصاً يكى از آن سه را مباشر و دو تن ديگر را معاون در قتل پدرشان مىدانند ، لكن بيّنهاى ندارند ، و با انكار متّهمين نيز مواجهاند ، و براى اثبات ادّعاى خود هر يك با قاطعيّت و اصرار تمام ، پنجاه سوگند مىخورد . ساير بستگان نسبى ذكور متوفّى ، به لحاظ سكونت در شهرهاى مختلف در مراسم قسامه شركت مستقيم ندارند ، امّا به صدق گفتار و وثوق مدّعيان قسم
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 407
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٠٧