فصل چهل و يكم : احياى موات
سؤال 1308 - در بعضى از مناطق كوهستانى از قديم الايّام سيره چنين بوده كه در فصل بهار حيوانات در چراگاه كلّا آزاد بودهاند ؛ امّا ذخيره علف براى فصل زمستان محدود است ؛ يعنى هر منطقه علفهاى محدوده خويش را جمعآورى مىكند . بعضى اوقات اهالى يك منطقه به حدود خود قناعت نكرده به علفهاى منطقه ديگر طمع مىكنند . آيا اهالى آن منطقه شرعاً مىتوانند از علفزارهايشان جلوگيرى كنند ؟
جواب : علفزارهايى كه در حريم هر آبادى واقع شده تعلّق به همان آبادى دارد و مىتوانند از غير اهل آبادى جلوگيرى كنند و همچنين اگر علفزارها را تقسيم كرده و علامتگذارى كرده باشند ، هر قسمت متعلّق به صاحب آن است ؛ ولى با رضايت صاحب حق ، تصرّف در آن مانعى ندارد .
سؤال 1309 - در حدود 60 سال قبل ، زمينى مزروعى با حدود چهارگانه و سند دولتى به نام چند نفر به ثبت رسيده است ، بعد از 40 سال فرزندان يكى از شركا چشمه و زمينهاى موات واقع در خارج از محدوده موصوفه را احيا نمودهاند . 18 سال پس از احياى زمينهاى موات ، فرزندان بقيّه شركا ادّعا مىكنند كه چون چشمه و زمين در منطقهاى واقع شده كه تحت نام زمين مشترك است ، يعنى جزء منطقه حساب مىشود - و لو اين كه خارج از محدوده زمين مشترك مزروعى است - آنها هم در آن زمين و چشمه احياى شده حقّ دارند ، حكم چيست ؟
جواب : در صورتى كه دليل قاطعى بر اين امر نداشته باشند ، كه آن منطقه جزء