سؤال 1317 - در ملك كسى چشمهاى ظاهر شده و جارى است ، آيا كسى مىتواند بدون رضايت مالك ملك مذكور جهت زياد شدن آب ، چشمه مذكور را تعميق كند ؟ اگر كسى اين كار را كند و آب چشمه زياد شود ، آيا براى حفركننده حقّى ايجاد مىشود ؟
جواب : چشمه متعلّق به صاحب زمين است و اگر كسى آن را توسعه دهد و آب آن زياد شود حقّى براى او ايجاد نمىشود ؛ مگر اين كه قراردادى با مالك زمين داشته باشد .
سؤال 1318 - يك جريان طبيعى آب از چشمهسارهاى دامنه يك كوهستان از قديم الايّام وجود دارد ، مزارع و باغاتى نيز از گذشته در اطراف مجراى آب مزبور به وجود آمده ، كه از همين آب مشروب مىشده است . در سالهايى كه بارندگى زياد و مقدار آب بيش از نياز مزارع و باغات مىباشد مقدار آب زائد بر مصرف داخل در مسيل گرديده و پس از عبور از يك مسير كوهستانى لميزرع در فاصله 30 كيلومترى به مزرعه و روستاى ديگرى مىرسد كه اهالى آن روستا ، آن را بر آب قنات خويش اضافه نموده و از آن استفاده مىكنند . در سالهاى كم باران مقدار آب بيش از نياز مصرفى مزارع بالادست نبوده و طبعاً آبى به روستاى بعدى نمىرسد و همين امر مايه نزاع بين اهالى دو روستاى مزبور شده كه هنوز نيز ادامه دارد . مقرّرات فقهى موجود و اصل 49 قانون اساسى و قانون توزيع عادلانه آب ، مصوّب سال 1361 مجلس شوراى اسلامى ، و ماده 156 قانون مدنى ، مبنى بر حقّ تقدّم مزارعى كه به منبع آب نزديكترند ، ظاهراً براى رفع خصومت و قطع مايه نزاع كافى نيست . لطفاً در اين موضوع به دو سؤال ذيل پاسخ فرماييد :
الف ) نظر حضرتعالى در اين خصوص چيست ؟
جواب : چنانچه عرف محل ، به تصديق اهل اطّلاع و آگاهان آن منطقه ، اين بوده كه آبادىهاى پايين فقط از اضافه آب ، آن هم در سالهاى پرآبى ، استفاده كنند
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 452
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٥٢