« سَخَّرَ لَكُمْ اللَّيلَ وَالنَّهارَ وَالشَّمْسَ وَالقَمَر » « 1 » : « مسخر كرد براى شما شب و روز و خورشيد و ماه را » .
« سَخَّرَ لَكُمُ الفُلْكَ لِتَجْرِىَ فى البَحْر بِامْرِهِ » « 2 » : « مسخر كرد براى شما كشتى را تا حركت كند در دريا به امر او » وقتى انسان داراى عقده حقارت در اين آيه نظر مىكند و مىبيند چگونه خداوند او را بر جميع مخلوقات برترى داده و همه چيز را مطيع او كرده و همه را در فرمان او قرار داده ، نويدى همراه با اميدى سرشار در وجودش غليان كرده و مىگويد من انسانم كه در اين آيات براى من سخن رانده شده ، پس چه كمبودى دارم كه احتياج به جبران باشد و غرور و تكبر هم بر او مستولى نمىگردد ، زيرا جاى تكبر نيست كه مىداند همه را خدا داده و او فقير محض است .
* * * 3 . خودخواهى و حبّ ذات ، عامل سومى كه مىتواند منشأ براى تكبر باشد خودخواهى و حبّ ذاتى است كه از حالت تعادل خارج شده باشد حبّ ذات بسيار خوب است ، ولى در صورتى كه تعديل شده و به خودبينى و خودپسندى و خودخواهى و خودمحورى و خودبرتر بينى نرسيده باشد . از پائينترين درجات اخوت و برادرى اسلامى اين است كه دوست بدارى براى خودت آنچه را كه براى برادرت دوست دارى ،
« تُحبّ لنفسك ما تُحِبّ لا خيك » :
« دوست بدارى براى خودت آنچه دوست مىدارى براى برادرت » با چشمى به منافع خود بنگر و با چشمى به منافع ديگران ، يعنى مگذار حبّ ذات و نفسپرستى تو را از برادرانت روىگردان و به خود مشغول كند . به ما دستور دادهاند كه اگر كسى سنّش از شما بالاتر است ، بگوئيد شايد عبادتش بيشتر و اگر سنّش كمتر است ، بگوئيد شايد گناهش كمتر و اگر مساوى شما است ، بگوئيد عبادتش بيشتر و گناهش كمتر است .
هامش
( 1 ) . سوره نحل ، آيه 12 .
( 2 ) . سوره ابراهيم ، آيه 32 .