ى
[ يَئِسُوا : ]
« يَئِسُوا مِن رَّحْمَتِي »
« يَئِسُوا » ( مأيوس شدند ) از مادّهء « يَأْس » « فعل ماضى » است ، هر چند هدف اصلى آن آينده ، يعنى قيامت مىباشد ، زيرا معمول عرب اين است كه حوادث آينده ، هنگامى كه صددرصد قطعى باشد ، گاهى با فعل ماضى از آن تعبير مىكند . « 1 »
[ يَئُوسْ : ]
« فَيَؤُسٌ قَنُوطٌ »
در اين كه « يئوس » و « قنوط » به يك معناست ، يعنى انسان نوميد ، يا دو معناى مختلف دارد در ميان مفسران گفتگو است :
بعضى هر دو را به يك معنا ( براى تأكيد ) دانستهاند .
ولى بعضى « يَئُوسْ » را از مادّهء « يَأس » به معناى وجود نوميدى در درون قلب و « قنوط » را به معناى ظاهر ساختن آن در چهره و عمل دانستهاند . مرحوم « طبرسى » در « مجمع البيان » گفته : « يأس » ، « نوميدى از خير » است و « قنوط » نوميدى از رحمت .
ولى آنچه از موارد استعمال واژهء « يأس » و « قنوط » در قرآن مجيد به دست مىآيد ، اين است كه : « يئوس » و « قَنُوط » تقريباً در يك معنا به كار مىرود . « 2 »
[ يابس : ]
« لا رَطْبٍ وَ لا يابِسٍ »
« يابس » از مادّهء « يَبْس » در روايات به معناى آنچه از بين مىرود آمده و در لغت به معناى خشك است . « 3 »
[ يا حَسْرَتا : ]
« يا حَسْرَتى عَلى مَا فَرَّطْتُ »
« يا حَسْرَتا » در اصل « يا حَسْرَتِى » بوده ( حسرت به ياء متكلم اضافه شده است ) و « حسرت » به معناى اندوه و غم بر چيزهايى است كه از دست رفته و پشيمانى به بار آورده است .
« راغب » در « مفردات » مىگويد : اين كلمه از مادّهء « حسر » ( بر وزن حبس ) به معناى برهنه كردن و كنار زدن لباس است ، و از آنجا كه در موارد ندامت و اندوه بر گذشته ، گويى پردههاى جهل كنار رفته ، اين تعبير به كار مىرود . « 4 »
[ يَأْفِكُونَ : ]
« تَلْقَفُ مَا يَأْفِكُونَ »
« يَأْفِكُونَ » از مادّهء « افك » ( بر وزن كتف ) در اصل ، به معناى منصرف ساختن از چيزى است و از آنجا كه دروغ انسان را از حق باز
هامش
( 1 ) . عنكبوت ، آيهء 23 ( ج 16 ، ص 258 )
( 2 ) . فصّلت ، آيهء 49 ( ج 20 ، ص 341 )
( 3 ) . انعام ، آيهء 59 ( ج 5 ، ص 343 )
( 4 ) . زمر ، آيهء 56 ( ج 19 ، ص 533 )