لغت به معناى « ترازو » و ابزار سنجش وزن است ، اما در معناى كنايى ، به هر گونه معيار سنجش ، و قانون صحيح الهى ، و حتى شخص پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و امامان راستين عليهم السلام كه وجودشان معيار تشخيص حق از باطل است ، اطلاق مىگردد و ميزان روز قيامت نيز نمونهاى است از اين معنا .
بنابراين « مِيزان » ، به معناى هر گونه وسيلهء سنجش است ، سنجش حق از باطل ، سنجش عدالت از ظلم و ستم ، سنجش ارزشها و سنجش حقوق انسانها در مراحل و مسيرهاى مختلف اجتماعى .
« ميزان » ، هر قانون تكوينى و دستور تشريعى را شامل مىشود ؛ چرا كه همه وسيلهء سنجشاند . درست است كه « ميزان » در لغت به معناى ترازو و وسيلهء وزن كردن سنگينى اجسام است ، اما مسلماً ميزانى كه در سورهء « رحمن » ، بعد از ذكر آفرينش آسمان به آن اشاره شده ، مفهوم گستردهاى دارد كه هر وسيلهء سنجش و همهء قوانين تكوين و تشريع را فرا مىگيرد ، نه فقط وسيلهء سنجش وزن اجناس .
اصولًا برافراشته بودن آسمان و نظم دقيقى كه بر مليونها كرهء آسمانى حاكم است ، بدون ميزان و قوانين حساب شدهاى ، امكانپذير نيست . و اين كه مىبينيم ، در بعضى از عبارات « ميزان » به معناى « قرآن » يا به معناى « عدل » يا به معناى « شريعت » يا « ترازو » تفسير شده است ، در حقيقت هر كدام اشاره به مصداقى از اين مفهوم كل و گسترده است . « 1 »
[ مَيْسِر : ]
« عَنِ الْخَمْرِ وَ الْمَيْسِرِ »
« مَيْسِر » از مادّهء « يُسْر » گرفته شده كه به معناى سهل و آسان است ، و از آنجا كه « قِمار » در نظر بعضى از مردم وسيلهء آسانى براى نيل به مال و ثروت است به آن « مَيْسِر » گفته شده است . « 2 »
[ مَيْسُور : ]
« لَهُمْ قَوْلًا مَّيْسُوراً »
« مَيْسُور » از مادّهء « يُسر » به معناى راحت و آسان است ، و در اينجا مفهوم وسيعى دارد كه هر گونه سخن نيك و برخورد توأم با احترام و محبت را شامل مىشود . « 3 »
[ ميقات : ]
« فَتَمَّ ميقاتُ رَبِّهِ »
« ميقات » از مادّهء « وقت » به معناى وقتى است كه براى انجام كارى تعيين شده است ، و معمولًا بر زمان اطلاق مىگردد .
هامش
( 1 ) . هود ، آيهء 84 ( ج 9 ، ص 243 ) ؛ شورى ، آيهء 17 ( ج 20 ، ص 415 ) ؛ رحمن ، آيهء 8 ؛ حديد ، آيهء 25 ( ج 23 ، صفحات 118 ، 384 )
( 2 ) . بقره ، آيهء 219 ( ج 2 ، ص 143 )
( 3 ) . اسراء ، آيهء 28 ( ج 12 ، ص 107 )