مشقت و زحمت دانستهاند ، ولى بعضى گفتهاند : « لُغُوب » به تعب و زحمت روحانى اطلاق مىشود . بعضى نيز « لُغُوب » را به معناى سستى و واماندگى ناشى از مشقت و رنج دانستهاند ، و به اين ترتيب « لُغُوب » نتيجهء « نَصَب » مىشود . بنابراين « لُغُوب » به معناى تعب و خستگى است . « 1 »
[ لَفِيف : ]
« جِئْنَا بِكُمْ لَفيفاً »
« لَفِيف » از مادّهء « لف » به معناى پيچيدن است ، و در اينجا منظور گروهى است كه كاملًا در هم آميخته و به هم پيچيده شدهاند ، به طورى كه شخص و قبيلهء آنها شناخته نمىشود . « 2 »
[ لَقَّاهُم : ]
« لَقَّاهُمْ نَضْرَةً »
تعبير به « لَقَّاهُم » از مادّهء « تلقِيَة » از تعبيرهاى بسيار جالبى است كه نشان مىدهد خداوند بزرگ از اين ميهمانان گران قدر با لطف خاصش استقبال مىكند ، و آنها را كه غرق شادى و سرورند در سايهء رحمتش جاى مىدهد . « 3 »
[ لقاء : ]
« تَحِيَّتُهُمْ يَوْمَ يَلْقَوْنَهُ »
« لقاء » را مىتوان در اينجا به معناى لقاى حقيقى و با چشم دل گرفت ؛ چرا كه در قيامت حجابها كنار مىرود ، و عظمت خدا و آيات او از هر زمان روشنتر جلوه مىكند ، انسان به مقام شهود باطنى ، و ديد قلبى مىرسد ، و هر كس به مقدار معرفت ، و عمل صالحش به مرحله عالىترى از اين شهود ، نائل مىگردد .
« فخر رازى » در تفسيرش در اينجا بيان جالب ديگرى دارد كه با آنچه گفتيم قابل جمع است ، او مىگويد : « انسان در اين دنيا ، به خاطر غرق شدن در امور مادى و تلاش براى معاش ، غالباً از خدا غافل مىشود ، ولى در قيامت كه همهء اين مشاغل فكرى بر طرف مىگردد ، انسان با تمام وجودش متوجّه پروردگار عالم خواهد شد و اين است معناى لقاء اللَّه » .
ضمناً ، از آنچه گفتيم روشن شد ، گفتار بعضى از مفسران كه اين تعبير را اشاره به لحظهء مرگ ، و ملاقات با فرشتهء مرگ دانستهاند ، نه مناسب آيات مورد بحث است ، و نه تعبيرات مشابه آن در آيات ديگر قرآن ، به خصوص كه ضمير مفعولى در جملهء « يَلْقَوْنَهُ » به صورت مفرد آمده ، كه اشاره به ذات پاك خدا است ، در حالى كه فرشتگان قبض ارواح ، جمعاند و كلمهء
هامش
( 1 ) . فاطر ، آيهء 35 ( ج 18 ، ص 290 ) ؛ ق ، آيهء 38 ( ج 22 ، ص 297 )
( 2 ) . اسراء ، آيهء 104 ( ج 12 ، ص 340 )
( 3 ) . انسان ، آيهء 11 ( ج 25 ، ص 358 )