ح
[ حاجِزِين : ]
« أَحَدٍ عَنْهُ حاجِزينَ »
« حاجِزِين » جمع « حاجز » به معناى مانع است . « 1 »
[ حاجُّوكَ : ]
« فَإِنْ حَاجُّوكَ »
« حاجُّوكَ » از مادّهء « مُحاجّه » در لغت به معناى بحث ، گفتگو ، استدلال و دفاع از يك عقيده يا يك مسأله است . « 2 »
[ حاذرون : ]
« وَإِنَّا لَجَميعٌ حاذِرُونَ »
بعضى از مفسران ، « حاذرون » را از مادّهء « حَذْر » به معناى خوف و ترس از توطئه آنها تفسير كردهاند . و بعضى از « حَذَر » به معناى هوشيارى ، بيدارى و آمادگى از نظر نيرو و سلاح ، ولى اين دو تفسير با هم منافاتى ندارد ، چرا كه فرعونيان هم بيمناك بودند و هم آمادگى براى مقابله داشتند . « 3 »
[ حاشَ : ]
« وَ قُلْنَ حاشَ لِلَّهِ »
« حاشَ لِلَّهِ » از مادّهء « حشى » به معناى طرف و ناحيه است ، و « تحاشى » به معناى كنارهگيرى مىآيد و مفهوم جملهء « حاشَ لِلَّهِ » اين است كه خدا منزه است ، اشاره به اين كه يوسف عليه السلام بندهاى است پاك و منزه . « 4 »
[ حاشرين : ]
« فِي الْمَدآئِنِ حاشِرينَ »
« حاشرين » از مادّهء « حشر » به معناى بسيج كردن گروهى از مردم به سوى ميدان جنگ يا مانند آن است ، و به اين ترتيب ، مأموران مىبايست ساحران را به هر قيمتى كه ممكن است براى مبارزه با موسى عليه السلام بسيج كنند . « 5 »
[ حاصِب : ]
« يُرْسِلَ عَلَيْكُمْ حاصِباً »
« حاصِب » از مادّهء « حَصْب » به معناى طوفان و بادى است كه « حصباء » يعنى سنگريزهها را حركت مىدهد و پشت سر هم بر جايى مىكوبد ، و در اصل از « حصباء » به معناى سنگريزه گرفته شده است . « 6 »
[ حافِرَه : ]
« لَمَرْدُودُونَ فِي الْحافِرَةِ »
« حافِرَه » از مادّهء « حفر » در اصل به معناى كندن زمين است ؛ و اثرى كه از آن باقى مىماند « حفره » ناميده مىشود . سم اسب را « حافر » مىگويند ، چون زمين را حفر
هامش
( 1 ) . حاقه ، آيهء 47 ( ج 24 ، ص 482 )
( 2 ) . آل عمران ، آيهء 20 ( ج 2 ، ص 553 )
( 3 ) . شعراء ، آيهء 56 ( ج 15 ، ص 262 )
( 4 ) . يوسف ، آيهء 31 ( ج 9 ، ص 466 )
( 5 ) . شعراء ، آيهء 36 ( ج 15 ، ص 244 )
( 6 ) . اسراء ، آيهء 68 ( ج 12 ، ص 218 ) ؛ عنكبوت ، آيهء 40 ( ج 16 ، ص 290 ) ؛ قمر ، آيهء 34 ( ج 23 ، ص 70 )