از آنچه گفتيم روشن شد كه منظور اين است كه اين گروه بايد در اين جهان كم بخندند و بيشتر گريه كنند ؛ زيرا مجازاتهاى دردناكى در پيش دارند كه اگر از آن آگاه شوند ، بسيار گريه خواهند كرد و كمتر مىخندند .
ولى گروهى از مفسّران احتمال ديگرى در معناى اين جمله دادهاند و آن اينكه :
اينها هر قدر بخندند ، با توجّه به عمر كوتاه دنيا ، خندههاى آنان كم خواهد بود ، و در آخرت آن قدر بايد گريه كنند كه گريههاى دنيا در برابر آن ناچيز است ؛ ولى تفسير اوّل با ظاهر آيه و تعبيرات مشابه آن كه در گفتهها و نوشتهها مىآيد ، سازگارتر است ؛ بخصوص اينكه لازمهء تفسير دوم اين است كه صيغهء امر به معناى اخبار بوده باشد و اين بر خلاف ظاهر است .
حديث معروفى كه بسيارى از مفسّران از پيامبر صلى الله عليه و آله نقل كردهاند كه فرمود : « لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلًا وَ لَبَكَيْتُمْ كَثِيراً « 1 » ؛ اگر آنچه را من ( از كيفرهاى هولناك قيامت ) مىدانم شما هم مىدانستيد ، كم مىخنديد و بسيار گريه مىكرديد ! » نيز شاهد معناى اوّل است ( دقّت كنيد ) .
در آخرين آيهء مورد بحث ، اشاره به يكى ديگر از روشهاى حساب شده و خطرناك منافقان مىكند و آن اينكه : آنها به هنگامى كه كار خلافى را آشكار انجام مىدهند ، براى تبرئهء خود ظاهراً در مقام جبران بر مىآيند و با اين نوسانها و اعمال ضدّ و نقيض ، چهرهء اصلى خود را پنهان مىدارند .
آيه مىگويد : « هرگاه خداوند تو را به سوى گروهى از اينها باز گرداند و از تو اجازه بخواهند كه در ميدان جهاد ديگرى شركت كنند ، به آنها بگو هيچگاه با من در هيچ ميدان جهادى شركت نخواهيد كرد ، و هرگز همراه من با دشمنى نخواهيد جنگيد ( فَإِن رَّجَعَكَ اللَّهُ إِلَى طَائِفَةٍ مِّنْهُمْ فَاسْتَأْذَنُوكَ لِلْخُرُوجِ فَقُلْ لَّنْ تَخْرُجُوا مَعِىَ أَبَداً وَلَنْ تُقَاتِلُوا مَعِىَ عَدُوّاً ) ! »
هامش
( 1 ) . تفسير مجمع البيان ، ج 5 ، ص 99 .