عقوبت اول و آخر اوست و آخرت را مقدم داشت تا بفهماند كه اين عذاب - يعنى غرق شدن - همان عقوبت اخروى فرعون است .
ابنعربى با اين استدلال ضعيف ، فرعون را مستحق رحمت الهى دانسته است . اومىگويد :
آيهء
« أَدْخِلُوا آلَ فِرْعَوْنَ أَشَدَّ الْعَذابِ »
« 1 » دليل بر عذاب اخروى فرعون نيست ؛ زيرا در اين آيه نيامده است :
« ادخلوا فرعون و آله » . « 2 »
مرحوم علّامه سه روايت ذيل را از صحابه نقل كرده است :
از عمر روايت شده :
لولبث أهل النار فى النار لقدر رمل عالج لكان لهم يوم على ذلك يخرجون فيه ؛ اگر اهل آتش سالهاى طولانى به عدد ريگهاى صحراى عالج در جهنم بمانند سرانجام روزى خواهند داشت كه از آن بيرون بيايند . « 3 » از ابو هريره نيز روايت شده :
سيأتى على جهنّم يوم لا يبقى فيها أحد و قرء :
« فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا
. . . » ؛ زمانى خواهد رسيد كه در جهنم كسى نمىماند . او به عنوان شاهد گفتار خود اين آيه را تلاوت كرد :
« فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا
. . . » . « 4 » ابراهيم گفت :
اميدوار كنندهترين آيه در قرآن براى جهنميّان اين آيه است :
« خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ ؛ *
در آتش جاودانه خواهند ماند مادامى كه آسمانها و زمين برقرار است ؛ مگر آنكه خداوند غير آن را بخواهد » .
گويد : ابن مسعود گفته است : ليأتين عليها زمان تخفق أبوابها ؛ زمانى خواهد آمد كه درهاى جهنّم گشوده خواهد شد . « 5 »
مرحوم علّامه رحمه الله دو اشكال بر اين سه روايت وارد كرده است :
الف ) اين سه روايت موقوف است ؛ زيرا سند آنهابه صحابى منتهى مىشود و ايشان بارها
هامش
( 1 ) . غافر ( 40 ) آيهء 46
( 2 ) . به نقل از تفسير ملا صدرا ، ج 3 ، ص 362 - 364 ، ابن عربى اين مطلب را در باب 160 فتوحات آورده است
( 3 ) . الميزان ج 11 ص 41
( 4 ) . الميزان ج 11 ص 41
( 5 ) . الميزان ج 11 ص 41