2 . مفهوم وجود عام بديهى ، چنان كه مىگويند : وجود مساوق شيئيت است .
3 . مفهوم اعم از وجود و عدم ماهيت و اعم از وجوب و امكان و امتناع .
4 . آنچه تحقق عينى دارد و منشأ اثر است ، خواه ذهنى يا خارجىِ مقابلِ ذهنى .
5 . حال نزد متكلمان كه صفت بين وجود و عدم و غير مجعول است .
6 . عين ثابت نزد عرفا .
7 . صفات ذاتى و فعلى حق تعالى و اسماى ذات و صفات اسماى افعالِ حق تعالى .
8 . وجود موجودات به نحو اعلى در مرتبهء ذات حق تعالى و قبل از ايجاد .
9 . وجود موجودات در مرتبهء وجودىِ خود و بعد از ايجاد .
* اتصاف حق تعالى به « كلّالأشياء » بودن از آن جهت كه در عين صرافت محضه ، تجلى در جميع اعيان و در جميع عالم و مواطن است ، مىتواند به همهء معانى يادشده باشد .
برهان قاعدهء بسيط الحقيقه
مرحوم ملاصدرا در اكثر كتب خود اين قاعده را به نحو اجمالى و گاه به نحو تفصيلى مبرهن نموده است .
حاصل برهان ملاصدرا اين است كه : اگر بسيط الحقيقه كلّ الأشيا نباشد ، مصداق وجودِ بعضىِ اشيا و عدم بعض ديگر خواهد بود و در آن صورت شىءِ بسيط ، مركّب از سلب و ايجاب خواهد بود . و اين خلف است ؛ پس شىءِ بسيط كل الأشياست ، نه مصداق وجود بعضى و سلب بعضى ديگر . « 1 »
مرحوم حاج ملاهادى سبزوارى اثبات كلّالأشيا بودن قاعدهء بسيط الحقيقه را هم به نحو برهان مستقيم و به نحو برهان خلف مىداند .
1 - برهان مستقيم : واجب الوجودِ مبرّاى از ماهيت و صرف الوجود و بسيط الحقيقه و واحد به وحدت حقهء حقيقية ، همهء اشياست و هيچ كدام از قصورات و اعلام نيست ، زيرا ماهيتها سراب و حد نقصاند و خارج از حقيقت حقيقة الحقايق و بيرون از وجود صرفاند ؛ پس هرچه هست ، حق تعالى است و ماهيت به تبع تعلّق جعل به وجود ، متصف به
هامش
( 1 ) . ملاصدرا ، اسفار ، ج 6 ، ص 110 و ج 2 ، ص 368 - 369