[ گفتارى از علىاكبر رشاد ]
گفتمان فلسفى نوصدرايى « 1 »
علىاكبر رشاد
[ دورههاى پنجگانه عقلانيّت اسلامى و ورود به دوره ششم ]
عقلانيّت اسلامى پنج دوره را سپرى كرده است و اكنون در دورهء ششم حيات بارور خويش به سر مىبرد :
دورهء نخست ) حجاز هيچگاه پيشينهء حِكمى نداشته و جز در عصر ابراهيمى هماره در تيه جاهليّت به سر مىبرده ، با ظهور شريعت اسلامى چراغ خرد ورزى در آن ديار فروزان شد ، نخستين آيات فرود آمده به لحن انديشه برانگيز و بيدارگرانهاى از « قرائت و كتابت » ، « علم و حكمت » ، « آفرينش و انسانشناسى » « 2 » سخن گفت ، وحى اسلامى حكمت را قرين كتاب ( قرآن ) و ساير كتب آسمانى قرار دارد « 3 » و خرد را عِدل وحى قلمداد كرد . از اين رو ، در اسلام عقل به همان طراز ارجمند است كه وحى ، عقل و وحى دو منبع دريافت دينند ، « 4 » سهم خرد در
هامش
( 1 ) . مطلب بالا صورت ويراسته و مستند شدهء سخنرانى مؤلف در جمع استادان و دانشجويان دانشكدهء فلسفهء دانشگاه آتن - يونان ، در سال 1357 شمسى است
( 2 ) .بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَقٍ اقْرَأْ وَ رَبُّكَ الْأَكْرَمُ الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ »( علق ( 96 ) آيههاى 1 - 6 )
( 3 ) . در منظر وحى اسلامى ، حكمت ، موهبتى مُنزل از ناحيهء خداوند تلقى مىشود : آيهء 269 / سورهء 2 ، 39 / 17 ، 12 / 31 ، 20 / 38 . در قرآن كريم ، حداقل نُه بار نزول يا تعليم قرآن يا ساير كتب آسمانى قرين با نزول و تعليم حكمت قلمداد شده است ، مانند : آيهء 129 / سورهء 2 ، 151 / 2 ؛ 231 / 2 ؛ 48 / 3 ؛ 81 / 3 ؛ 164 / 3 ؛ 54 / 4 ؛ 113 / 4 ؛ 110 / 5 ؛ 34 / 33 ؛ 2 / 62
( 4 ) . احاديث متعددى با عباراتى شگفت عقل را توصيف كردهاند و گاه عقل را حجّت و پيامبر درونى و انبيا را حجج وپيامبران برونى قلمداد كردهاند . از جملهء آنها خبرى است كه حاوى تعليمات بلند امام هفتم موسى بنجعفر عليهما السلام به هشام بنالحكم است ( اصول كافى ، ج 1 ، ص 13 - 20 )