است كه خدا مىداند اگر به بندهاى بدهد گناه نمىكند و همه مردم چنين نيستند و تنها درخور برگزيدگان و نيكان است . « 1 »
در جاى ديگر مفصلتر دربارهء اين مطلب به بحث مىنشيند كه ، عصمت عملى از شخص معصوم است و آن را به ريسمانى شبيه مىكند كه براى نجات دادن كسى كه در حال غرق شدن است ، پرتاب كردهاند . بر آن شخص است كه به آن ريسمان چنگ زند و نجات يابد و گرنه آن ريسمان هيچ سودى براى او ندارد . « 2 »
1 . عصمت پيامبران
شيخ مفيد بر آن است كه تمامى پيامبران ، به استثناى حضرت محمّد صلى الله عليه و آله ، از همهء گناهان نگاه داشته شدهاند ، جز از آنگونه گناهان كوچك كه مايهء بىاعتبارى مرتكب آنها نشود و به صورت غير عمدى پيش از بعثت آنان صورت گرفته باشد . و مىگويد : من مىگويم كه همهء پيامبران - صلى اللَّه عليهم - از گناهان كبيره پيش از نبوت و پس از آن معصومند ، و همچنين از گناهان كوچكى كه سبب بىاعتبارى و سبك شدن مرتكب آنها مىشود ، امّا ارتكاب گناهان كوچكى كه مايهء بىاعتبارى نمىشود ، رواست كه پيش از نبوت و به صورت غير عمدى از آنان صادر شده باشد [ ترك اولى ] و پس از آن به هر صورت ممتنع است . اين مذهب جمهور اماميّه است و همهء معتزليان با آن مخالفند . « 3 »
ليكن وى براى رسول اكرم ، حضرت محمّد صلى الله عليه و آله ، عصمت مطلق قائل است ، وى گويد : گفتار دربارهء عصمت پيامبر ما محمّد صلى الله عليه و آله به صورت خاص ، من مىگويم كه : پيامبر ما محمّد صلى الله عليه و آله از كسانى است كه از آن زمان كه خدا او را آفريد تا آن زمان كه جانش را گرفت ، معصيت خدا نكرد . و به عمد به خلاف او برنخاست و به عمد يا از روى فراموشى مرتكب گناهى نشد . و قرآن در اين باره سخن گفته و اخبار آل محمّد در اين خصوص متواتر است . و اين مذهب جمهور اماميه است و همهء معتزله با آن مخالفند .
وامّا در مورد آنچه اهل خلاف دربارهء اين گفتهء خدا ، «
لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ
هامش
( 1 ) . تصحيح الاعتقاد ، ص 106
( 2 ) . اوائل المقالات ، ص 111 ، اشاره به سورهء آل عمران آيهء 103
( 3 ) . همان ، ص 29 - 30