وَ لَقَدْ يَسَّرْنَا الْقُرْآنَ لِلذِّكْرِ فَهَلْ مِنْ مُدَّكرٍ ؛ « 1 » قرآن را آسان نموديم تا وسيلهء تذكر و يادآورى همگان باشد . آيا كسى هست متذكر شود ؟ !
روشنگر است ؛ يعنى با سبك روان و شيوهء سادهء خود ، تودهء مردم و انسانها را روشن و هدايت مىكند و به آنان بصيرت و آگاهى مىدهد و بر دل آنان نور و روشنايى مىافكند و حقايق و معارف را نمايان مىسازد و حق را از باطل ، نيكى را از بدى ، راه را از چاه و سعادت را از شقاوت جدا مىكند و بهطور ساده و با زبان عامه ، به عموم مردم ياد و نشان مىدهد و همهء مسائل فكرى و عقيدتى و اخلاقى و اجتماعى و انسانى را به وضوح بيان مىكند . قرآن روشنگر و چراغ فروزان راه پرپيچ و خم انسانهاست و مشعل فروزان مسير كاروان بشريت است و بدين جهت قرآن ، ذكر و فرقان و برهان و بصائر و بلاغ و بيان و تبيان و تذكّر و فصل و نور ناميده شده است ، زيرا روشنگرى دربردارد . و در اين مورد آيات فراوانى آمده است :
قَدْ جَاءَكُمْ بَصائِرُ مِنْ رَبِّكُمْ ؛ « 2 » نشانههاى بصيرت و آگاهى از سوى خدا براى شما آمده است .
قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ ؛ « 3 » از سوى خدا براى شما دليل و برهان [ قاطع و روشنگر ] آمده است [ كه حقايق را به روشنى ثابت مىكند ] .
وَ انْزَلْنا الَيْكُمْ نُوراً مُبيناً ؛ « 4 » خداوند براى شما نور روشن و روشنگر و آشكار فرستاد .
وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تبْياناً لِكُلِّ شَىْءٍ ؛ « 5 » قرآن را بر تو فرود آورديم كه بيانگر همه چيز و روشنگر همهء حقايق است .
علّامه طباطبائى اين دو مسأله را كه قرآن روشن و روشنگر است ، اصل و مبنا قرار داده و تفسير خود را بر آن بنا نهاده است و قرآن را با قرآن تفسير مىكند . به نظر او وقتى آيات قرآن ، روشن و روشنگر و بيانگر است ، مىتوانيم با كنارهم قراردادن آيات همسو ، معانى و مفاهيم صحيح آنها را به دست بياوريم و اگر ظاهراً اجمال و يا رمز و اشارتى باشد ، از اين طريق آنها را كشف و روشن كنيم . اين عمل يكى از نتايج روشن و روشنگر بودن قرآن است .
هامش
( 1 ) . قمر ( 54 ) آيهء 17 و 22 و 32 و 40
( 2 ) . انعام ( 6 ) آيهء 104
( 3 ) . نساء ( 4 ) آيهء 174
( 4 ) . همان
( 5 ) . نحل ( 16 ) آيهء 89