است - با نفس را در نگاه برخى از فلاسفه اسلامى تشريح كرده و معتقد است :
ليس لهم على هذه الامور دليل إلا مموّهات شبهات ، أو خيالات غريبة ، زينوها بلطائف عبارات ؛ « 1 »
فلاسفه براى اين ادعاها هيچ دليلى ندارند جز پندارهاى شبههناك يا خيالات شگفتآور كه آنها را با عبارتهاى لطيف و زيبا زينت مىدهند .
سپس معانى اقبال و ادبار عقل را طبق هر يك از مفاهيم ششگانه مورد بررسى قرار داده و پس از انطباق آن با معناى ششم پيشگفته ، مدعى شده است كه بسيارى از ويژگىهايى كه فلاسفه براى عقول ذكر كردهاند ، در روايات متواتر بر ارواح پيامبر و ائمه عليهم السلام حمل شده است . مثلًا قدمت عقل و وساطت عقل در ايجاد يا شرطيت در تأثير ، با تفاوتهاى اندك معنايى در روايات ، دربارهء ارواح پيشوايان دينى آمده است . « 2 »
آنگاه چنين ادامه داده است :
و لما سلكوا سبيل الرياضات و التفكرات مستبدين بآرائهم على غير قانون الشريعة المقدسة ، ظهرت عليهم حقيقة هذا الامر ملبّساً مشبّهاً فأخطئوا فى ذلك و أثبتوا عقولًا و تكلموا فى ذلك فضولًا ؛ « 3 »
و از آنجا كه فلاسفه راه رياضتها و تفكرات را با تكيه مستبدانه بر انديشههاى خود و بدون پايبندى به قانون شريعت پيمودهاند ، حقيقت عقل اين چنين پوشيده و اشتباهآميز بر ايشان آشكار شد و در اين راه به خطا رفتند و بر وجود عقول [ دهگانه ] پاى فشردند و در اين زمينه سخنان بىمايه و بىاساسى را بازگو كردند .
در اين گفتار فلاسفه از سه جهت مورد انتقاد قرار گرفتهاند :
1 . آنان راه رياضتهاى غير شرعى را براى تهذيب و سير و سلوك و صفاى انديشه پيمودهاند . 2 . بىآنكه ديدگاههاى خود را بر مبانى دينى عرضه كنند و صحت و سقم آنها را محك بزنند ، مستبدانه از آن دفاع مىكنند . 3 . به خاطر اشتباه راه و عدم
هامش
( 1 ) . همان .
( 2 ) . همان ، ص 29 .
( 3 ) . همان ، ص 30 .