گوناگون بر اين مطلب اقامه شده كه مبدأ نخستين اشيا ، ذاتش احدى و صفاتش صمدى است ، و صفات او زايد بر ذات نيست ؛ چه رسد به آن كه حادث و متغير و دگرگونى پذير و متكثّر باشد . « 1 »
اين بحث را على رغم گستردگى دامنه آن ، در همين جا به پايان مىبريم و به آخرين موضوع اين مقال كه با بحث كنونى هم بى ارتباط نيست ( يعنى « علل تعارض احاديث ) » مىپردازيم .
و . علل تعارض احاديث
يكى از مهمترين وجوه اعجاز قرآن اين است كه اگرچه آيات فراوان اين كتاب مقدس در طى بيست و سه سال ، و به مناسبتهاى گوناگون نازل گرديد ؛ امّا همان گونه كه خود با صراحت اظهار داشته است ، كمترين اختلاف و اندك تعارضى ميان چندين هزار آيات آن وجود ندارد :
« أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللَّهِ لَوَجَدُوا فِيهِ اخْتِلافاً كَثِيراً » .
« 2 »
ملاحظه مىشود كه راز و رمز عدم اختلاف در قرآن ، تنها به يك نكته برمىگردد و آن هم اين كه از سوى خداى يگانه نازل شده است . ضمن آن كه به مفهوم مىفهماند كه اختلاف ، مربوط به جهان ماده و عالم كثرت است و در جهان لاهوت و عالم ملكوت ، جايى براى تضاد و تنافى نيست .
از سوى ديگر ، به مصداق آيه
« وَ ما يَنْطِقُ عَنِ الْهَوى * إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْيٌ يُوحى »
« 3 » كلام پيامبر صلى الله عليه و آله به وحى الهى ملحق شده و از تعارض و تضاد ، به دور مىماند و فرمايش پيامبر صلى الله عليه و آله در حديث ثقلين ، مُهر تأييد بر كلام اهل بيت عليهم السلام مىزند و آنها را نيز به سرچشمه لايزال وحى الهى ملحق مىسازد .
بنابراين ، سخن معصوم ، نه با كلام خداوند در تعارض قرار مىگيرد و نه با سخن معصوم ديگر . شايد بر همين اساس باشد كه دانشمندان عقيده دارند سخن حتمى و
هامش
( 1 ) . همان ، ص 583 .
( 2 ) . سورهء نساء ، آيهء 82 .
( 3 ) . سورهء نجم ، آيهء 3 - 4 .