از ديگر فوايد توجه به نسخههاى گوناگون در اين شرح ، تأييد برخى اقوال در معناى حديث « 1 » و نيز ضبط صحيح كلمه است . « 2 »
بررسى ساير متون حديثى و جستجوى كتبى كه همان حديث را نقل كردهاند ، راه دوم شارح براى اثبات متن است و اهميت ندارد كه اين احاديث ، با همان سند يا سند ديگرى نقل شده باشند ، بلكه آنچه اهميت دارد ، يافتن متنهاى مشابه و تقويت متن به كمك نقلهاى ديگر است و اگر شارح ، حديث ديگرى با متن مشابه حديثى كه درصدد شرح آن است ، سراغ داشته باشد ، آن را نقل مىكند :
در بعضى نسخههاى اين كتاب و كتاب اعتقادات و عيون عبارت « و يؤخر من يشاء » با لفظ ماى موصوله آمده است كه با توجه به ماقبل ، مناسبتر و ظاهرتر است . « 3 »
شارح در بررسى « فقال اخبرنى عن ربك متى كان » احتمال مىدهد كه واژه « متى » نبايد اينجا به كار رود و سپس با تكيه بر نقل اين حديث در كتاب عيون اخبار الرضا ، اين احتمال را تأييد مىكند . « 4 »
2 - 2 . معناشناسى با استناد به ادبيات عرب
آشنايى با ادبيات عرب لازمه فهم حديث است و فهم كلام ائمه عليهم السلام در گرو كشف و آگاهى از مفاد استعمالى واژهها و كاربردهاى حقيقى و مجازى و استعارى آن در زمان نزول است و شارح اين فهم نخستين را در سايه توجه به نكاتى چند ، ميسر كرده است . او به ضبط كلمات توجه بايسته و شايستهاى دارد « 5 » و علاوه بر بيان ضبطهاى مختلف كلمه ، به وجه مشهور آن اشاره مىكند ، « 6 » يا وجه فصيحتر را متذكر مىشود « 7 » وبرخى از وجوه منقول در ضبط كلمه را ناشى از تصحيف مىداند . « 8 »
در شرح ملّا صالح كمتر پيش مىآيد كه شارح به واژهاى بپردازد و آن را از نظر
هامش
( 1 ) . همان ، ج 1 ، ص 19 .
( 2 ) . همان ، ج 3 ، ص 156 .
( 3 ) . همان ، ج 4 ، ص 242 .
( 4 ) . همان ، ج 3 ، ص 110 .
( 5 ) . همان ، ج 3 ، ص 158 .
( 6 ) . همان ، ج 1 ، ص 160 .
( 7 ) . همان ، ج 3 ، ص 130 .
( 8 ) . همان ، ج 1 ، ص 197 .