و كلمات بسيارى كه در مدح و ثناى كافى گفته شده است و اين نوشته گنجايش ذكر آن را ندارد .
نجاشى در شرح حال كلينى مىنويسد : « محمد بن يعقوب بن إسحاق ، ابو جعفر كلينى ( علّان كلينى رازى ، دايى او بود ) بزرگ علماى اماميه در عصر خود در رى ، و موثقترين و دقيقترين آنها در نقل حديث بود ، كتاب عظيم كافى را در بيست سال نوشت . كتابهاى موجود در كافى عبارتند از : كتاب العقل ، كتاب فضل العلم تا سى و يك كتاب » . « 1 »
صاحب لؤلؤة البحرين از بعضى از مشايخ متأخر خود مىنويسد : « تعداد احاديث كافى شانزده هزار و صد و نود و نه حديث است ، تعداد احاديث صحيح آن ( به اصطلاح متأخرين ) پنج هزار و هفتاد و دو حديث ، تعداد احاديث حَسَن ، صد و چهل و چهار ، تعداد احاديث موثق ، هزار و صد و هجده ، تعداد احاديث قوى ، سيصد و دو ، تعداد احاديث ضعيف ، نه هزار و چهارصد و هشتاد و پنج حديث است » . « 2 »
محقق متتبع محدث نورى بعد از نقل اين كلام ، مىگويد : « ظاهراً منظور از قوى ، حديثى است كه تمام و يا بعضى از راويان آن ، ممدوح غير امامى باشند و در سلسلهء سند حديث ، راوى ضعيف وجود نداشته باشد » . « 3 »
شهيد در ذكرى مىگويد : « اخبار كافى از اخبار تمامى صحاح سته ( از اهل سنت ) بيشتر است ، و تعداد كتابهاى موجود در آن ، سى و دو كتاب است » . « 4 »
در كشف الظنون به نقل از حافظ بن حجر آمده است : « آنگونه كه من تحقيق كردهام ، تعداد احاديث صحيح بخارى ، همراه با احاديث تكرارى ، به جز احاديثى كه تعليقه و تابع احاديث ديگر محسوب مىشوند ، هفت هزار و سيصد و نود و هفت
هامش
( 1 ) . فهرس النجاشى ، شمارهء 1026 .
( 2 ) . لؤلؤة البحرين ، محدث بحرانى ، چاپ قديم فاقد صفحه شمارى ، در احوال شيخ كلينى . وى بعد از اين تعداد كتابهاى ساير كتب ثلاثه را ذكر مىكند . تعداد احاديث كافى طبق ارقامى كه او در كتابش براى تعداد روايات صحيح ، حسن و . . . ذكر مىكند ، پس از جمع كردن آنها با هم ، 78 حديث كمتر از تعداد مجموع احاديث است كه اول ذكر كرده است . دقت كنيد .
( 3 ) . مستدرك الوسائل ، ج 3 ، فايدهء چهارم ، ص 541 .
( 4 ) . الذكرى ، ص 6 .