كافى پس از اين حديث كه شرح تحقيقى ملاصدرا بر آن پايان يافته ، شرح ژرف و تحقيقى بسان آنچه در اين شرح آمده نياوردهاند ، مگر ذكر رخدادهاى تاريخى ، يا تفاسير لفظى و . . . » . « 1 »
شيوهء صدر المتألهين در شروح روايات بدين گونه است كه ابتدا متن كامل روايت را به همراه سند ذكر مىكند ، آنگاه تمام رجال سند را با استفاده از آراء و منابع رجاليان مورد نقد و بررسى قرار مىدهد ، سپس به شرح و تفسير متون روايات و تبيين واژههاى دشوار ، بيان معارف روايى و . . . مىپردازد و در مواردى كه روايات به شرح مبسوطتر و توضيحات فزونترى نياز داشته باشند ، با طرح عناوينى ، همچون تذكرة استناريه ، تبصرة و تذكرة ، تذنيب و . . . به طرح مباحث مورد نظر مىپردازند . « 2 » شرح صدر المتألهين نخستين بار به صورت سنگى در يك جلد چاپ شد . آنگاه بخشهاى كتاب العقل والجهل ، بخشى از كتاب الحجه و كتاب التوحيد - با تحقيق محمد خواجوى - انتشار يافت . در جلد نخست اين شرح و در مقدمهاى مبسوط [ 140 صفحه ] مطالب مفيد حديثشناسى از استاد عابدى شاهرودى ارائه شده است . « 3 »
2 . شرح اصول كافى از ملا محمد صالح مازندرانى ( م 1081 )
ملا محمد صالح مازندرانى از عالمان بهنام شيعى در سدهء يازدهم هجرى است . او براى تحصيل به اصفهان آمد و نزد ملا عبداللَّه شوشترى و ملا محمد تقى مجلسى دانش آموخت ، به خاطر ورع و تقوا و جامع معقول و منقول بودن ، مورد توجه استاد خود علامهء مجلسى اول قرار گرفت و علامه دختر بزرگ خود به نام آمنه بيگم را - كه زنى بسيار عالمه و فاضله بود و در تدوين بحار الأنوار به برادر خود علامه مجلسى دوم كمك شايانى كرد - به عقد او درآورد و حاصل اين ازدواج ظهور فرزندانى عالم و
هامش
( 1 ) . شرح اصول الكافى ( ملا صالح مازندرانى ) ، ج 5 ، ص 169 - 170 .
( 2 ) . به عنوان نمونه ر . ك : شرح اصول كافى ، ج 1 ، ص 115 - 123 ؛ ج 3 ، ص 138 - 145 و ص 435 - 455 .
( 3 ) . براى تفصيل بيشتر ر . ك : مقاله شرح صدر المتألهين بر اصول كافى ، فصلنامه علوم حديث ، سال هفتم ، شماره دوم ( 24 ) از نگارنده .