عالمانى در ميان تبار كلينى و در رى مىتوان حدس زد كه او تحصيل خود را در اين شهر آغاز كرد و با توجه به حضور مؤثرترين استاد وى ؛ يعنى على بن ابراهيم قمى در قم و استفاده از كتابخانهء او و نيز وجود عالمان و محدثان بزرگ در قم مىتوان ادعا كرد كه حوزهء قم بيشترين نقش را در تكوين شخصيت علمى كلينى ايفا كرده است . ظاهراً كلينى براى كسب حديث به شهرهاى مختلفى ، از جمله كوفه ، بغداد ، دمشق و بعلبك مسافرت كرده است . هر چند گزارش متقنى در اين زمينه در دسترس نيست . از اين كه وى در سال 327 هجرى ، يعنى دو سال پيش از وفات ، پس از اشتهار و نيز پس از تأليف كافى وارد بغداد شده است و در آنجا به تدريس حديث پرداخت و با توجه به اينكه او براى تدوين كافى بيست سال وقت صرف كرد ، مىتوان نتيجه گرفت كه او كتاب كافى را در رى و قم نگاشته است . « 1 »
مرحوم كلينى در رى به عنوان عالمى شناخته شده هدايت علمى شيعه را بر عهده داشت . نجاشى در اين باره مىنويسد : « كلينى در عصر خود بزرگ و پيشواى اصحاب ما در شهر رى بود و در حديث موفقترين و ضابطترين آنها به شمار مىرفت » . « 2 »
علامه حلى نيز معتقد است : « كلينى در رى عالىترين مرجع فتوا بود و چهرهء درخشان حديث در آن سامان به شمار مىرفت » . « 3 »
در ميان اساتيد و مشايخ حديثى مرحوم كلينى از على بن ابراهيم قمى ، محمد بن يحيى عطار ، ابو على اشعرى ، حسين بن محمد ، احمد بن ادريس ، ابن فرّوخ صفّار ، ابن عقده مىتوان ياد كرد . اما به نظر مىرسد كه در ميان اساتيد بيشترين تأثيرگذارى بر كلينى از آن على بن ابراهيم قمى ( صاحب تفسير معروف ) و محمد بن يحيى اشعرى است . در ميان شاگردان كلينى نيز به چهرههاى برجستهاى ؛ همچون ابوالقاسم جعفر بن قولويه ( م 367 ) ابو محمد هارون بن موسى تلعكبرى ( م 385 ) ، ابو غالب احمد بن
هامش
( 1 ) . براى آگاهى بيشتر ر . ك : الكلينى والكافى ، ص 45 ؛ پژوهشى در تاريخ حديث شيعه ، ص 267 - 360 ؛ علم حديث ، ص 258 - 263 ؛ المعجم المفهرس لالفاظ أحاديث بحار الأنوار ، ج 1 ، ص 63 .
( 2 ) . رجال نجاشى ، ص 266 .
( 3 ) . خلاصة الاقوال ، ص 145 .