شيخ طوسى در الفهرست و ابن شهر آشوب در معالم العلماء شمارهء كتب كافى را سى نوشتهاند و علامه حلى در اجازهء خود به مهنا بن سنان ، كافى را پنجاه كتاب ذكر فرموده است . « 1 » بر اساس شمارهگذارى عين الغزال كتابهاى كافى سى و دو كتاب « 2 » و بر اساس شمارهگذارى الذريعة ، سى و چهار كتاب آمده است . « 3 » اختلاف نظر در تعداد كتابهاى كافى ناشى از گنجانيدن دو كتاب تحت يك عنوان يا تعدد عنوان براى هر كتاب است ؛ مثلًا در « عين الغزال » كتاب العقل والجهل با كتاب فضل العلم و كتاب طهارت با كتاب حيض و كتاب صيد الكلب و الفهد با كتاب الذبايح يك كتاب به حساب آمده است . ولى در عناوين كافى ، هر يك از اين شش كتاب با عنوان مستقل ذكر شده است و نيز بعضى « 4 » كتابهاى فرعى را با عناوين مستقل آوردهاند و اين امر سبب تعدد عنوان شده است و بعضى كتب كافى را بالغ بر پنجاه كتاب نوشتهاند ؛ مثلًا كتاب اعتكاف كه از فروع كتاب صوم است و زيارات كه از متفرعات كتاب حج است و خمس كه ضمن كتاب حجة عنوان شده است ، طبق اين شمارش كتابى مستقل بهحساب آمدهاند .
روضه كافى شامل مواعظ ، خطب ، رسائل ائمه ، قصص و تواريخ است و احكام فقهى در آن كمتر ذكر شده است ؛ لذا اسناد آن فاقد دقتى است كه در ساير كتابهاى كافى به عمل آمده است . به علاوه قسمتى از مطالب آن مانند احاديث احكام استوار نيست و اين به دليل تسامحى است كه فقها در ادله سنن ( كه اعم از مستحبات ، مكروهات ، فضائل ، مواعظ و تواريخ است ) روا مىداشتهاند و همين ضعف اسناد و مضامين روايات موجب شده است كه در انتساب روضه به كلينى تشكيك شود .
شيخ نجاشى ( م 405 ق ) كه به دو واسطه از كلينى روايت مىكند « 5 » و خود از متقنترين رجاليون شيعه است ، صريحاً روضه را از تأليفات كلينى و جزء كتب كافى
هامش
( 1 ) . فهرست مركزى دانشگاه كه از اجازات بحار ، ص 29 و 53 نقل كرده است .
( 2 ) . ر . ك : عين الغزال ( كه در پايان فروع كافى ، چاپ سنگى تهران ، چاپ شده است ) .
( 3 ) . الذريعة ، ج 17 ، ص 245 .
( 4 ) . سيد حسن كركى در اجازهء خويش به محقق سبزوارى ( ر . ك : اجازات بحار ، فهرست مركزى دانشگاه ، ج 5 ) .
( 5 ) . روينا كتبه ( اى كتب الكلينى ) كلها عن جماعة شيوخنا : محمد بن محمد ، والحسين بن عبداللَّه ، و احمد بن على بننوح ، عن ابى القاسم جعفر بن محمد بن قولويه عنه ( رجال نجاشى ، ص 292 ) .