مقام علمى : كلينى محل مراجعهء بزرگان و انديشمندان عصر خويش در مشكلات دينى بود . كلينى در نظر دانشمندان عامه نيز بسيار بزرگ است . همه از وى تجليل كرده و او را به عظمت و فقاهت و بزرگوارى ستودهاند . ابن اثير روايتى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله نقل مىكند كه فرمود : « خداوند براى اين امت در سر هر قرن شخصى را برمىانگيزد كه وى دين آنان را تجديد كند » . « 1 » آنگاه به گفتگو پيرامون اين حديث پرداخته است و مىنويسد :
احياكننده مذهب شيعه در پايان قرن اول هجرى ، محمد بن على امام باقر عليه السلام ( م 113 ق ) ، در پايان قرن دوم على بن موسى امام رضا عليه السلام ( م 202 ق ) و در پايان قرن سوم ابوجعفر محمد بن يعقوب كلينى رازى ( م 329 ق ) بوده است . « 2 »
كلينى در نگاه عالمان
نجاشى دربارهء مرحوم كلينى مىنويسد : « شيخُ أصحابِنا فى وقتِهِ بالرَىِّ و وَجهُهُم و كان أوثقَ النّاسِ فى الحديثِ وأثبتَهُم » . « 3 » كلينى در زمان خود پيشواى علماى شيعه و چهرهء درخشان آنها در رى و موثقترين آنها در حديث و ضبط آن بوده است .
شيخ طوسى نيز با اين عبارت از او ياد كرده است : « ثقة عارفٌ بالأخبارِ » ، « 4 » كلينى دانشمندى مورد اعتماد و عالم به احاديث بود .
پدر شيخ بهايى مىگويد : « محمد بن يعقوب الكلينى رحمه الله شيخُ عصره فى وقته و وجهُ العلماء و النُبَلاء ، كان أوثقَ النّاسِ فى الحديثِ و أنقدَهم له و أعرفَهم به » . « 5 » محمد بن يعقوب كلينى در عصر خود ، استاد علماى زمان خويش و سرآمد عالمان و شريفان و موثقترين شخص در نقل حديث بود . او در نقد و بررسى حديث بر همگنان تقدم داشت و بيش از همه به حديث آشنا بود .
هامش
( 1 ) . اين حديث در سنن أبى داود چنين روايت شده است : « عن أبى علقمة ، عن أبى هريرة ، فيما أعلم ، عن رسول اللَّه صلى الله عليه و آله قال : إن اللَّه يبعث لهذه الأمة على رأس كلّ مائة سنة من يجدد لها دينها » ( ابن الأشعث السجستانى ، سنن أبى داود ، ج 2 ، ص 311 ، ح 4291 ) . البته اين حديث در منابع معتبر حديثى شيعه نقل نشده و از سوى برخى محققان همچون شهيد مطهرى از لحاظ متن و سند ضعيف شمرده شده است ( ر . ك : مطهرى ، ده گفتار ، ص 113 - 117 ) .
( 2 ) . جامع الاصول ، ج 12 ، ص 220 - 222 .
( 3 ) . رجال النجاشى ، ص 377 .
( 4 ) . فهرست كتب الشيعه و اصولهم ، ص 136 .
( 5 ) . وصول الاخيار إلى اصول الاخبار ، ص 85 .