محمد بن يعقوب كلينى و كتاب كافى
با مرورى بر زندگى مرحوم كلينى بحث را پى مىگيريم :
نام : ابوجعفر محمد بن يعقوب بن اسحاق كلينى رازى معروف به « ثقة الاسلام » « 1 » از مشهورترين فقها و محدثان اماميه است كه در عصر غيبت صغرا مىزيست .
ولادت : از تاريخ و مكان ولادت وى اطلاع دقيقى در دست نيست ، اما قراين « 2 » حاكى از آن است كه وى احتمالًا در اواخر عصر امامت امام حسن عسكرى عليه السلام ( م 260 ق ) و يا اندكى پس از آن « 3 » در روستاى كُلَين ، « 4 » جنوب شهر رى - در حوالى حسنآباد فعلى - چشم به جهان گشود .
خاندان : دربارهء پدرش يعقوب بن اسحاق اطلاع زيادى نداريم ، اما آرامگاه وى در روستاى كُلَين ، قرنهاست كه زيارتگاه شيعيان است امرى كه حكايت از شهرت و جلالت وى در آن عصر دارد . خاندان مادرى ثقة الاسلام كلينى خاندانى اهل علم بود .
پدر بزرگ مادرىاش ، محمد بن ابراهيم بن ابان كلينى و عموى مادرش ، احمد بن ابراهيم بن ابان كلينى محدثانى فاضل و نيك بودند . « 5 » دايى وى « علّان » نيز محدثى بزرگ بود كه در سفر حج و در راه زيارت خانهء خدا به شهادت رسيد . « 6 »
هامش
( 1 ) . ثقة الاسلام يعنى دانشمندى كه مورد وثوق و سند وثاقت اسلام و مسلمين است و آن قدر اهميت داشته كه براىاولين بار كلينى سرآمد دانشمندان و فقها و محدثان پيشين شيعه را بدان منسوب كردهاند . ( مفاخر اسلام ، ج 3 ، ص 28 ، پاورقى 2 )
( 2 ) . دربارهء اين قراين ر . ك : العميدى ، « مع الكلينى و كتابه الكافى » ، علوم الحديث ، س 1 ، ش 1 ، ص 156 و 157 .
( 3 ) . در اينباره ر . ك : خويى ، معجم رجال الحديث ، ج 19 ، ص 58 ؛ بحرالعلوم ، الفوائد الرجالية ، ج 3 ، ص 336 .
( 4 ) . كُلَين بر وزن حسين در 38 كيلومترى شهر رى و ناحيهء جنوب غربى جادهء قم به تهران نزديك حسنآباد كنونى است . به همين جهت او را به لقب « رازى » منسوب به رى هم خواندهاند . دوانى ، مفاخر اسلام ، ج 3 ، ص 27 و فرهنگ جغرافيايى ايران ، ج 1 ، ص 138 .
( 5 ) . رجال الطوسى ، ص 408 .
( 6 ) . نام دايى كلينى على بن محمد بن ابراهيم رازى كلينى معروف به علّان است كه نجاشى او را اينگونه توصيف كرده است : ثقةٌ ، عينٌ ، له كتاب اخبار القائم ( نجاشى ، رجال النجاشى ، ص 260 و 261 ) ؛ شيخ صدوق نيز او را در زمرهء كسانى برشمرده است كه امام زمان ( عج ) را ديده و با آن حضرت سخن گفتهاند . ( صدوق ، كمال الدين و تمام النعمه ، باب 43 ، ح 44 ، ص 470 ) . علّان يكى از مشايخ كلينى - در عدّههاى معلوم - است كه وى توسط آنها از سهل بن زياد روايت مىكند . ( علّامه حلى ، خلاصة الأقوال ، الفائدة الثالثه ، ص 430 ؛ نيز : شيخ حر عاملى ، وسائل الشيعه ، ج 30 ، خاتمه ، فايده سوم ، ص 145 - 148 ) .