تحصيلات و سفرها : ظاهراً كلينى تحصيلات خود را در زادگاهش كُلين و در ميان چنين خانوادهاى فرهيخته و اهل علم آغاز كرد و با منابع علم حديث و رجال آشنا شد . وى براى كسب دانش و فراگيرى حديث در طول حيات علمى خويش به شهرهاى مختلفى همچون رى ، قم ، بغداد و كوفه سفر كرد . شهر رى كه تا اواخر قرن سوم تحت نفوذ اهل سنت قرار داشت در آن عصر به نقطهء برخورد آراء و نظر فرقههايى چون اسماعيليه و مذاهبى چون شافعى ، حنفى و شيعى مبدل شده بود و در واقع قلب ايران محسوب مىشد . كلينى در ضمن تحصيلات خود نه تنها با عقايد و نظر مذاهب و گرايشهاى مختلف آشنا شد ، بلكه به ماهيت برخى از حركتهايى كه مىرفت تشيع را از مسير خود منحرف كند پى برد و به مقابله با آنها پرداخت .
كلينى در آن زمان كه نهضت ضبط و ثبت احاديث و روايات ، سراسر ممالك اسلامى را فراگرفته بود ، بخشى از عمر خود را در شهر قم ، شهر محدثان و راويان شيعه سپرى كرد و از محضر محدثان نامدارى چون احمد بن ادريس قمى از ياران امام عسكرى عليه السلام و نيز على بن ابراهيم قمى و بسيارى ديگر از مشايخ اين شهر بهره برد .
كلينى پس از مدتى براى گردآورى احاديث اهل بيت عليهم السلام و كسب فيض از اساتيد و محدثان مختلف ، روستاها و شهرهاى بسيارى را از جمله كوفه كه يكى از مراكز بزرگ علمى به شمار مىرفت ، پشت سر نهاد و سرانجام پس از بهره بردن از اساتيد مختلف به بغداد ، كه در آن زمان يكى از مهمترين مراكز علمى - فرهنگى به شمار مىرفت و آراء و عقايد اكثر مذاهب اسلامى در آن جريان داشت و همچنين آخرين نايب امام زمان ( عجل اللَّه تعالى فرجه الشريف ) ، « على بن محمد سمرى » در اين شهر زندگى مىكرد ، وارد شد .
بسيارى از مورخان معتقدند ، كلينى دو سال آخر عمر خويش را در بغداد به سر برده و در آنجا به تدريس و تعليم كافى پرداخته است و شاگردانى همچون احمد بن ابى رافع و ابوالحسين عبدالكريم بن نصر بزاز « 1 » كتاب كافى را در اين شهر از وى فرا گرفتند . « 2 »
هامش
( 1 ) . تهذيب الأحكام ، ج 10 ، ص 29 ( مشيخه ) .
( 2 ) . آقاى ثامر هاشم العميدى معتقد است كه شيخ كلينى قبل از سال 310 هجرى وارد بغداد شده است ( مقالهء « مع الكلينى و كتابه الكافى » ، مجلهء علوم الحديث ، ش 1 ، ص 200 ) .