الحسن ( الصفّار ) بعدا افزوده شده است .
برخى تغييرات ديگر نيز در هنگام اخذ روايات ديده شده كه به جهت نادر بودن آنها از ذكر آنها درمىگذريم ، تنها به اين امر اشاره مىكنيم كه برخى از تفاوتها از غلط نسخه ناشى شده است :
أحمد بن الحسن بن زياد عن محمد بن الحسن الميثمى عن أبيه عن أبى عبد اللَّه عليه السلام خ الحسن بن زياد عن محمد بن الحسن الميثمى عن أبى عبد اللَّه عليه السلام . « 1 »
الهيثم النهدى خ القاسم النهدى . « 2 »
- أبيه عن عمرو بن إبراهيم و خلف بن حماد خ أبيه و عمرو بن إبراهيم جميعا عن خلف بن حماد . « 3 »
تأكيد بر اين نكته مفيد است كه يكدست سازى اسناد در كافى ، به طور هميشگى دنبال نشده ، بلكه تنها مىتوان گفت كه از اين روش بسيار در اخذ و اقتباس كافى پيروى شده است .
نكتهء مهم در اقتباس از مصادر ، بهرهگيرى از روش تبديل سند بوده است .
تبديل اسناد در كافى
روشى در ميان قدماء محدّثين معمول بوده كه در كتابهاى بصائر صفار ، كافى ، كتب شيخ صدوق ، كتب شيخ طوسى مصاديق بسيارى دارد كه مجال طرح آنها در اين مقال نيست ، در اين روش ، محدّث قسمتى از سند را كه به يك راوى مشهور و شناخته شده منتهى مىگردد حذف و به جاى آن سند ديگرى قرار مىداده است ، اين روش با وجود شباهتهايى كه با « نظريهء تعويض اسناد » در نزد متأخران دارد ، تفاوت جوهرى با آن دارد .
هدف از اين روش تصحيح سند با حذف سند غير معتبر نيست ، بلكه سند معتبر به سند معتبر ديگر تبديل مىشده است ، غرض از اين تبديل ، علّو اسناد ( كم واسطه بودن
هامش
( 1 ) . بصائر الدرجات ، ص 383 ، ح 1 خ كافى ، ج 1 ، ص 268 ، ح 9 .
( 2 ) . بصائر الدرجات ، ص 256 ، ح 10 خ كافى ، ج 1 ، ص 462 ، ح 4 ، نسخه كافى موجود مغلوط است .
( 3 ) . محاسن ، ص 590 ، ح 97 خ كافى ، ج 6 ، ص 327 ، ح 10 .